Νικ. Βλάχου: Το Μακεδονικόν ως φάσις του Ανατολικού Ζητήματος 1878 – 1908

Οἱ ἐκ­δό­σεις Ἑ­λί­κρα­νον, στὴν προ­σπά­θειά τους νὰ συμ­βάλουν στὴν ἱ­στο­ρικὴ ἔ­ρευνα, σή­μερα προ­παν­τὸς ποὺ κρί­νε­ται τόσο ἀ­ναγ­καία, πα­ρου­σι­ά­ζουν τὸ κο­ρυ­φαῖο ἱ­στο­ρικὸ βι­βλίο τοῦ κα­θη­γητῆ Νι­κο­λάου Βλά­χου, «Τ Μα­κε­δο­νι­κὸν ς φά­σις τοῦ Ἀ­να­το­λι­κοῦ Ζη­τή­μα­τος 1878 – 1908», ποὺ ἐκ­δό­θηκε γιὰ πρώτη φορὰ στὴν Ἀ­θήνα τὸ 1935.

Πι­στεύ­ουμε ὅτι σή­μερα, ποὺ βρί­σκον­ται στὴν ἐ­πι­και­ρό­τητα οἱ δι­α­πρα­γμα­τεύ­σεις με­ταξὺ Ἑλ­λά­δας καὶ Σκο­πίων γιὰ τὸ ζή­τημα τῆς ὀ­νο­μα­σίας, τὸ σπου­δαῖο αὐτὸ ἔργο θὰ συμ­βά­λει τὰ μέ­γι­στα ἀπὸ ἐ­πι­στη­μο­νι­κῆς καὶ ἱ­στο­ρι­κῆς ἄ­πο­ψης, μιᾶς καὶ ὁ κα­θη­γη­τὴς χα­ρα­κτη­ρι­ζό­ταν ἀπὸ ὅλη τὴν ἐ­πι­στη­μο­νικὴ κοι­νό­τητα ὡς σχο­λα­στι­κὸς ἐ­ρευ­νη­τής, ἀν­τι­κει­με­νι­κὸς καὶ ὑ­πη­ρέ­της τῆς ἱ­στο­ρι­κῆς ἀ­λή­θειας.

Συνέχεια

Advertisements
Posted in Uncategorized | 1 σχόλιο

ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1819 ΣΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821 (13ο μέρος)

ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΑΠΟ ΤΟ 12ο ΜΕΡΟΣ

Δέκα από τις προσωπογραφίες του Ι. Α. Καποδίστρια. Ούτε οι περιγράφοντες τα εξωτερικά χαρακτηριστικά του πολιτικού κατάφεραν να συμφωνήσουν μεταξύ τους στα βασικά του γνωρίσματα

Μετά απ’ αυτά, η ανάγνωση της «Επιστολής» του Καποδίστρια προς τους Φίλους με τους οποίους συναντήθηκε στην Κέρκυρα ανήμερα το Πάσχα 1819 και προς όλους τους Έλληνες την 25η Μαρτίου 1821 [τότε δημοσιοποιήθηκε ευρύτερα – για την επιστολή βλ. 3ο μέρος] είναι περισσότερο κατανοητή. Η ίδια η επίσκεψή του γίνεται περισσότερο ξεκάθαρη. Η ενδοεταιρική κρίση του 1818 ίσως προκάλεσε και την επί τόπου επίσκεψη Καποδίστρια, ίσως την έκανε πιο επιτακτική, ίσως την επίσπευσε. Φαίνεται ότι η παρουσία του Καποδίστρια στην Κέρκυρα εξομαλύνει τοπικά και πρόσκαιρα τις σχέσεις των Φίλων ή Φιλόμουσων με τον βρετανικό παράγοντα (την Φιλόμουσο της Βιέννης με την Φιλόμουσο των Αθηνών). Ο Καποδίστριας ξεβγάζεται με ούριο άνεμο, σχετικά με την άφιξή του στα Επτάνησα. Τα εταιρικά θέματα «διευθετούνται» και «επί τόπου», τα διεθνή -φανερά και κρυφά- είναι δεδομένα. Η εμφάνιση του Αλ. Υψηλάντη θα δικαιολογηθεί αργότερα μέσα από το συμφωνητικό της 22-9-1818. Με τα υπάρχοντα στοιχεία δεν μπορούμε να πούμε αν το «συμφωνητικό» είχε και αυτή την επιδίωξη, πιθανότερο φαίνεται το «όχι». Στα τέλη του 1818 η κήρυξη της Επανάστασης εξαρτιόταν μόνον από την συμφωνία της Εταιρείας με τον Αλή πασά. Άρα, το 1819 δεν έχουμε ραγδαία επέκταση της Εταιρείας, αλλά μια φαινομενική επανεκκίνηση που να κατευνάζει την πλευρά του Κοραή. Την επανεκκίνηση αυτή, μη μπορώντας να την ονομάσουν και να την δικαιολογήσουν οι καποδιστριακοί, την καλύπτουν -κατά το δυνατόν- με τις καταγραφές του Ξάνθου, του Φιλήμονα, του Λεβέντη. Συνέχεια

Posted in Uncategorized | 2 Σχόλια

Ασπόνδυλοι δημοσιογράφοι, πολτοποιημένοι βουλευτές

Γράφει ο Πέτρος Πιζάνιας

Ποιος πάει να οργανωθεί σε πολιτικό κόμμα τα τελευταία χρόνια; Και συμπληρωματικά ποιοι γίνονται δεκτοί ως δημοσιογράφοι από τους ιδιοκτήτες των ΜΜΕ; Θα απαντήσω πρώτα μεταφορικά, άρα συνοπτικά: και στις δύο περιπτώσεις η συντριπτική πλειονότητα προέρχεται από τα πολιτιστικά έγκατα της ελληνικής κοινωνίας.

Όσοι και όσες δεν διαθέτουν αυτό το πολιτιστικό προφίλ, όσοι διαθέτουν έστω στοιχειώδη αυτοσεβασμό και καλλιέργεια, απλώς σπανίζουν εντός των ΜΜΕ και των πολιτικών κομμάτων, ή είναι περιθωριοποιημένοι κάπου –ανεξαρτήτως της πολιτικής τους ιδεολογίας. Πρόκειται όμως για μια απάντηση που δείχνει το αποτέλεσμα, την κατάληξη του εν λόγω προσωπικού σήμερα. Ας ξεκινήσω, λοιπόν, από την αρχή. Συνέχεια

Posted in Uncategorized | Σχολιάστε

Προσοχή στον αναδυόμενο βουλγαρικό εθνικισμό

Οι πρωθυπουργοί Μπορίσοφ και Ζάεφ υποκλίνονται στο μνημείο του Γκότσε Ντέλτσεφ (2-8-2017)

Παντελής Σαββίδης

Διαβάζοντας το εξαιρετικό βιβλίο του Michael Harris Μαθηματικά χωρίς απολογίες (εκδόσεις Ροπή), το οποίο σας συνιστώ ανεπιφύλακτα, συνάντησα στον πρόλογο αυτό που ο αμερικανός θεωρητικός της επιστήμης Steven Shapin χαρακτήρισε ως «επιχείρημα της Χρυσής Χήνας»: Η θεωρητική έρευνα στα Μαθηματικά, όπως και σε άλλους τομείς είναι καλή, εφόσον συχνά οδηγεί σε ωφέλιμες πρακτικές συνέπειες.

Με βάση αυτό το κριτήριο η ιστορική έρευνα έχει ενδιαφέρον όχι μόνο ως καθαρή γνώση αλλά προς εξαγωγή συμπερασμάτων. Συνέχεια

Posted in Uncategorized | 1 σχόλιο

ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1819 ΣΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821 (12ο μέρος)

ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΑΠΟ ΤΟ 11ο ΜΕΡΟΣ

Ανεγνώσθη και ενεκρίθη τη πρώτη Ιανουαρίου του χιλιοστού οκτακοσιοστού δεκάτου πέμπτου σωτηρίου έτους. Lu et approuvé le 1er Janvier de l’an de Grâce Mil huit cent quinze – Prince Sergius Gagarin. ΦΙΛΟΜΟΥΣΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ του Καποδίστρια, γνωστή ως «ΦΙΛΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ». Η σχέση της με την Φιλόμουσο των ΑΘΗΝΩΝ αποτελεί κομβικό σημείο στην ερμηνεία του «1821».

Αυτοί είναι επιγραμματικά οι λόγοι πάνω στους οποίους θεμελιώνεται η αντίστροφη ανάγνωση της ιστορίας του 21. Αντί να εξετάζεται το γιατί η Δύση σύρεται παρά την θέλησή της στην Ιερά Συμμαχία η οποία ευνοεί την Ελληνική Επανάσταση, διατυπώνεται το αντίθετο δόγμα, προκαταλαμβάνοντας το υπό εξέταση ζήτημα. Έτσι υποκαθίσταται απροβλημάτιστα η Βιέννη από την Οδησσό. Τις ενδείξεις της Βιέννης τις είδαμε ήδη. Τα υπέρ της Οδησσού επιχειρήματα θα τα δούμε στη συνέχεια. Τώρα θα ασχοληθούμε με μια εξωσυμβατική, αλλά πολύ ενδιαφέρουσα διατύπωση περιέχεται στο χειρόγραφο του Ν. Υψηλάντη. Το «τι έγινε στην Βιέννη» δεν απαντιέται καθαρά, αλλά ταυτόχρονα αποφεύγεται πολύ έντεχνα και το νοηματικό κενό του Φιλήμονα «ο Μέτερνιχ είπε στον Καποδίστρια ότι δεν υπάρχουν Έλληνες και ο τελευταίος, αντιδρώντας, ίδρυσε μια φιλολογική Εταιρεία». Η διατύπωση της καποδιστριακής θέσης από τον φλογερό, λυρικό και κατά πάντων εκφραζόμενο Νικόλαο Υψηλάντη βρίσκεται στις πρώτες παραγράφους της αφήγησης: Συνέχεια

Posted in Uncategorized | 2 Σχόλια

Η διδασκαλία του Σωκράτη και η στροφή στον εσωτερικό κόσμο του ανθρώπου

Aντώνη Mακρυδημήτρη

καθηγητή Πανεπιστημίου Aθηνών

Στην ιστορία της φιλοσοφίας τα ζητήματα της ηθικής δεν ήταν μεταξύ εκείνων που προηγήθηκαν στη συστηματική διερεύνηση και στον στοχασμό. Aντίθετα, το ενδιαφέρον για τον εσωτερικό κόσμο του ανθρώπου ακολούθησε τη μέριμνα για τη φύση και το εξωτερικό περιβάλλον της ανθρώπινης συμπεριφοράς. H φύση, επομένως, προηγήθηκε της ηθικής στην πορεία του φιλοσοφικού στοχασμού και της ενατένισης.

H αποφασιστική στιγμή που σημάδεψε τη στροφή του ενδιαφέροντος και της προσοχής από τον εξωτερικό στον εσωτερικό κόσμο του ανθρώπου συνδέεται με την ιστορική παρουσία και τη διδασκαλία του Σωκράτη τον 5ο αιώναπ.X. Πράγματι, ο Σωκράτης που θανατώθηκε από τους συμπολίτες του το 399 π.X., δίκαια θεωρείται ως ο θεμελιωτής της ηθικής φιλοσοφίας επειδή έστρεψε το φως της σκέψης και του προβληματισμού του από τη φύση στην ψυχή και την ηθική συμπεριφορά του ανθρώπου. Αυτή η «ανθρωποκεντρική» στροφή έταμε έκτοτε την πορεία του φιλοσοφικού στοχασμού και ο Σωκράτης κατέκτησε μια αν όχι την κορυφαία θέση στο Πάνθεον των φιλοσόφων της ανθρωπότητας. Συνέχεια

Posted in Uncategorized | Σχολιάστε

ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1819 ΣΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821 (11ο μέρος)

ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΑΠΟ ΤΟ 10ο ΜΕΡΟΣ

4. 4. Οι ΦΙΛΟΜΟΥΣΟΙ ή ΦΙΛΟΓΕΝΕΙΣ ή ΦΙΛΟΚΑΛΟΙ ή ΦΙΛΑΝΘΡΩΠΟΙ ή ΦΙΛΙΚΟΙ ή ΦΙΛΟΙ δημιουργούν «ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ» ή «ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ», δηλαδή ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ

Ερμής ο Λόγιος, Βιέννη 1811-1821. Το περιοδικό έντυπο της Επανάστασης του 21, ως νόμιμο μέσο, εξέφραζε το φιλολογικό – επιστημονικό της πρόσωπο και ταυτόχρονα αποτελούσε το προσωπείο της. Στις σελίδες του εμφανίστηκαν αχνά μερικές από τις παρασκηνιακές συγκρούσεις που έλαβαν χώρα εντός του επαναστατικού φορέα (της Φιλικής Εταιρείας)

Είπαμε ήδη (6ο μέρος) ότι περιφραστικά η Επανάσταση ονομαζόταν «επιστροφή των Μουσών στην Ελλάδα / στην αρχαία τους κατοικία«. Το όχημα της Ελληνικής Επανάστασης ήταν ο διαφωτισμός, όπως τον ορίζει το καποδιστριακό κείμενο του 1819 (βλ. 3ο μέρος), αντίθετα, δηλαδή, από την δυτική άποψη. Εκτός από πραγματικό όχημα, ο διαφωτισμός ήταν και πρόσχημα. Πρόσχημα αναγκαίο ως προς την εταιρική δράση, η οποία απαιτούσε συνεχείς μετακινήσεις και συγκέντρωση χρημάτων. Για ιδιαίτερους λόγους, το όχημα με το πρόσχημα δημιουργούσε ένα ξεχωριστό μείγμα στην ελληνική περίπτωση. Το εταιρικό προκάλυμμα της Επανάστασης ήταν πάντα φιλολογικό· όχι μόνον για τυπικούς λόγους. Υπήρχε και ουσία, αφού το θέμα της ελληνικής γλώσσας θα απασχολούσε τους κινούντες την Επανάσταση, ακόμα κι αν δεν υπήρχε το στρατόπεδο της νεωτερικότητας που παρουσίαζε το φως με τον δικό του τρόπο. Εφόσον η κινητήρια δύναμη της Επανάστασης προσδιόριζε ως υποκείμενο αυτής τους κατ’ αρχαιότητα «Έλληνες», με κάποιο τρόπο έπρεπε να προσδιοριστεί και η ελληνική γλώσσα που διέφερε από τις ποικίλες διαλέκτους, αλλά και από την κοινή ρωμαίικη (romaic κατά τον Byron, τον Trelawny και άλλους αγγλόφωνους). Ο Καποδίστριας ενέτασσε πάντα το επαναστατικό σχέδιο σε φιλολογικές βάσεις. Το 1802 ίδρυσε στην Κέρκυρα φιλολογικό συνεταιρισμό με την επωνυμία «Εταιρεία των φίλων» (Βροκίνης). Το 1803 η Επτανησιακή Γερουσία καλούσε -μέσω του Ι. Καποδίστρια- τον ιερέα Α. Ιδρωμένο λέγοντας: «υμείς, ως υιός πατρίδος άριστος, συζώντες με τους Δημοσθένεις, Ομήρους, Πλάτωνας, … είναι τάχα δυνατόν να απονεύσετε [αρνηθείτε] εις το ευγενές και τωόντι ελληνικόν έργον, το της πλάσεως δηλαδή τιμίων πολιτών, ήγουν νέων Ελλήνων;». Το 1804 ο Ναπολέων μπαίνει στο παιχνίδι των διεθνών σχέσεων ως αυτοκράτορας. Οι ναπολεόντεια δράση 1805-1807 έγινε αφορμή και αιτία να μετακινηθούν δυο βασικά μέλη της «φιλολογικής δράσης» από τα Επτάνησα και την Ήπειρο προς στην Ρωσία. Ο Καποδίστριας και ο Ιγνάτιος. Ο δεύτερος χρίζεται από τον τσάρο [αρχηγό της Εκκλησίας κατά το αγγλικό πρότυπο του 1533] μητροπολίτης Ουγγροβλαχίας και εγκαθίσταται στο Βουκουρέστι. Συνέχεια

Posted in Uncategorized | 2 Σχόλια