Ο «εμφύλιος» της υπαίθρου 1943-49 και η κα Μαρίκα του 2022 – Έθνος και Έλληνες στη δεκαετία του 1940

Στέργιος Ζυγούρας

Christopher M. Woodhouse

Ενώ -σωστά- πολλοί εντοπίζουν πλέον την έναρξη του τελευταίου «ελληνικού εμφυλίου» στο 1943, δεν έχει ακόμη εξηγηθεί γιατί η άγρια σύγκρουση 1946-49 μεταξύ ελλαδοεθνιστών και ελλαδοδιεθνιστών έγινε στην ύπαιθρο και όχι στις πόλεις. Τα «Δεκεμβριανά» δεν ήταν «εμφύλιος στην Αθήνα», αλλά μια στοιχειώδης αντίδραση του ΚΚΕ, ίσα για να καταγραφεί μια αντίσταση στην βρετανική «εισβολή του Churchill». Είχε ήδη προηγηθεί η συγκρότηση της «ενωτικής» ΠΕΕΑ (Πολιτική Επιτροπή ΕΘΝΙΚΗΣ Απελευθέρωσης). Δυνάμεις εντός αυτής είχαν ως απώτερο στόχο να επανακαθορίσουν το «έθνος», κάτι που είχε θεμελιωθεί από την ομάδα του Κοραή, αλλά δεν είχε γίνει ως τότε κατορθωτό.

Ουσιαστικά, ο εμφύλιος του 1943 δεν διαφέρει στα αίτια από τον εμφύλιο που σοβούσε πριν το 1821 και έγινε ορατός μόλις το 1824. Τότε, η Μ. Βρετανία, δηλώνοντας ημιεπίσημα ότι θέλει «να βοηθήσει την Επανάσταση» άρχισε να στέλνει τις λίρες των δανείων για να εξοντωθούν ο Κολοκοτρώνης, ο Ανδρούτσος, ο Καραϊσκάκης… Αν πρέπει κάποιος να εξηγήσει περισσότερα για το πώς η Αγγλία «ανακάλυψε» το 1942 τον ήρωα Κολοκοτρώνη, πρέπει να ανατρέξει στη διείσδυση της ομάδας Myers-Woodhouse στην «ενωμένη» αντίσταση, στις λίρες που άρχισαν να πέφτουν από αεροπλάνα, στο θάνατο (;) του Μεταξά, στην αυτοκτονία (;) του Κορυζή το 41 και γενικότερα στην περίεργη 6/4/1941, την οποία πρόσφατα η Ζαχάροβα υπενθύμισε στη «νύφη» [Μητσοτάκη] για να τ’ ακούσει κάποια πολιτική του πεθερά.

Αναγκαίο είναι επίσης να θυμόμαστε ότι και ο ενδιάμεσος εμφύλιος (Διχασμός 1909-1922) ξεκινά από την πρωτοβουλία της Μ. Βρετανίας να φέρει στο προσκήνιο τον εκλεκτό της Βενιζέλο, ώστε να δρομολογήσει τις επιθυμητές εξελίξεις του Α’ παγκοσμίου πολέμου, προοίμιο του οποίου υπήρξαν οι «Βαλκανικοί πόλεμοι».

Δυο τουλάχιστον από τις κάρτες έδειχναν -σε όποιον ήξερε να τις διαβάσει- τα έωλα επιχειρήματα του ΚΚΕ για τις εκλογές του 1946. Λίρες πήρε και ο Βελουχιώτης, ενώ οι τσεκουράτες φάσκες ήταν σύμβολο των προδρόμων του Ιακωβίνων στη Γαλλική Επανάσταση. Όσο για το «Χ» με το στέμμα, εκεί είχαμε μια αντίφαση με τον Κολοκοτρώνη που το 1805 δρούσε με το Χ στη σημαία του και μια με τον «δημοκράτη» Μαυροκορδάτο που το 1825 παζάρευε βασιλιάδες και για δέκα χρόνια αποδέχθηκε τον απόλυτο μονάρχη Όθωνα. Όλα αυτά δεν ενδιέφεραν την Αριστερά του 1946.

Με λίγα λόγια, από την ιστορία του Β΄ παγκ. πολέμου λείπει τελείως ο ρόλος της Μ. Βρετανίας που σχετίζεται α) με την επίθεση του Μουσολίνι, β) με την επίθεση του Χίτλερ, γ) με τον ναυτικό αποκλεισμό που συνέβαλε στο λιμό του 41, δ) με την προσπάθεια να απελευθερωθεί η Ελλάδα από τους εχθρούς που η Μ. Βρετανία φρόντισε τόσο πολύ να την υποδουλώσουν. Έτερο παράδοξο: Ενώ το 1945 η Γιάλτα μοίρασε τον κόσμο και ταυτόχρονα η Βάρκιζα έκλεισε το ελλαδικό θέμα, αυτό μυστηριωδώς ξανάνοιξε για τους πολύπαθους Έλληνες. Η κορύφωση δεν έγινε στην Αθήνα ή στη Θεσσαλονίκη, αλλά στο Γράμμο. Εν τω μεταξύ ο τρόμος και ο ζόφος δεν έγινε τόσο στην Πάτρα ή στη Λάρισα, αλλά στα χωριά. Και ο λόγος δεν ήταν βέβαια το μεγάλο ποσοστό αγροτών του ΚΚΕ. Φαίνεται ότι ένας βασικός στόχος αυτού του εμφυλίου ήταν η ερήμωση της υπαίθρου χάριν της μετανάστευσης στις πόλεις, η δε τακτική αμφοτέρων των παρατάξεων συνέπεσε σ’ αυτό το σημείο απόλυτα και επιβεβαιώθηκε στη συνέχεια από τις πολιτικές αστυφιλίας των μετέπειτα κυβερνήσεων.

Το 1942 η αγγλική πολιτική ηρωοποίησε τον ιστορικό πολιτικό της αντίπαλο. Αυτόν που φυλάκισε το 1824 και ήθελε να σκοτώσει χωρίς δίκη, όπως τον Ανδρούτσο. Το 1944 ο εικονιζόμενος Ζέβγος και οι λοιποί κομμουνιστές πίστευαν (;) ότι ο Κολοκοτρώνης είχε παλέψει για «λαοκρατία». Ίσως επειδή είπε (για το 1805) «η σημαία μου ήτον ένα Χ, καθώς η ρωσική σημαία», οι αριστεροί μπέρδεψαν τους τσάρους με τους μπολσεβίκους.

Ακόμα κι αν τα περί Μ. Βρετανίας είναι τελείως φανταστικά, μένει το ερώτημα: τι προσπαθούσαν να πετύχουν μετά το 46 οι ελλαδικοί κομμουνιστές, βοηθούμενοι από ορισμένους εξωελλαδικούς φίλους τους; Να ανατρέψουν τη Γιάλτα; Να κάνουν με τη βία τους επαρχιώτες Έλληνες κομμουνιστές και να ιδρύσουν την Λαϊκή Δημοκρατία της Πίνδου; Μήπως τη Λαϊκή Δημοκρατία της Μακεδονίας; Και ποιοι θα το έκαναν; αυτοί που δεν προσπάθησαν να καταλάβουν την Αθήνα; Από την άλλη πλευρά όμως, υπάρχει και το ερώτημα: γιατί τόσο μίσος από τους «εθνικόφρονες νικητές» εναντίον των «διεθνοφρόνων ηττημένων»; Ποιος υποκινούσε τις παρακρατικές δυνάμεις και για ποιο λόγο το επίσημο κράτος εμφανίστηκε τόσο αδύναμο ως προς το παρακράτος; Όλα αυτά δεν έχουν διερευνηθεί με ικανοποιητικό τρόπο κι αυτό είναι απολύτως αναμενόμενο, αν κάποιος συνυπολογίσει πόσο σκοτεινό παραμένει ακόμα το διεθνούς στόχου και σκοπού 1821 που ομόφωνα καταχωρήθηκε από τις δυο ελληνόφωνες συνιστώσες του ως «εθνικό» περί το 1840. Τόσο στο 1821 όσο και στο 1943 η ορατή κορυφή της υπόγειας σύγκρουσης ήταν το πολίτευμα. Ωστόσο, ακόμα και το πολίτευμα αποτελούσε μέσο και όχι τελικό στόχο κάθε πλευράς. Παρότι οι όροι που τότε χρησιμοποιήθηκαν και δεν έβγαζαν συγκρουσιακό νόημα, χρησιμοποιούνται ως σήμερα χωρίς διασαφήνιση: στην τελική φάση πολέμησαν ο «εθνικός» με τον «δημοκρατικό» στρατό. *

* Η πεποίθηση πως η Δημοκρατία ταυτίζεται με την Ελευθερία παραμένει ακλόνητη. Εκθειάζεται ακόμα και η σύγχρονη, Τραπεζική της εκδοχή, προφανώς επειδή προσφέρει υλιστικές προοπτικές. Αδιερεύνητο παραμένει το γιατί η δημοκρατία αυτοδιαφημίζεται έντονα (ποιον πολεμάει;) και δυσφημεί με ψεύδη κάθε αμφισβητία. Αυτό συμβαίνει από την εποχή του α’ ελληνικού κράτος (Επτάνησος Πολιτεία 1800-07) με την «Ελληνική Νομαρχία» (βλ. εδώ). Τι συνέβη όμως το 1943 ώστε να μετονομαστεί ο Ναπολέων Ζέρβας από «δημοκράτης» σε «αντάρτης»; Γιατί όταν αρχίζει η σύγκρουση «δημοκρατών» και «λαϊκών» οι πρώτοι αποποιούνται τον τίτλο τους; Και πώς εξηγείται ο ΕΔΕΣ να είναι το 1941 ένας Δημοκρατικός Σύνδεσμος και Εθνικός και Ελληνικός; Το Έθνος ήταν ευρύτερο των Ελλήνων; Και πάλι το 1821 αποδεικνύεται ως το κλειδί της λύσης. Και μάλιστα το ευρύ 21 που περιλαμβάνει την Αθωνιάδα, τον πόλεμο των τριών Ιμπερίων, το 1789, τον Βοναπάρτη … και τον Byron που ελάχιστες ομοιότητες είχε με τον Woodhouse.

Διάσκεψη συμμάχων, Αύγουστος 1942. Ως τον Ιούνιο 1941, σύμμαχος του Στάλιν ήταν και ο Χίτλερ. Σαθρή δεν ήταν μόνη η άποψη της ελλαδικής αριστεράς ότι αυτή πολέμησε το φασισμό, ενώ η δεξιά συνεργάστηκε μ’ αυτόν. Σαθρό ήταν ολόκληρο το αφήγημα του Β’ παγκοσμίου πολέμου ως προς τον φασισμό και τον αντίπαλό του.

Το θέμα, συνεπώς, του 1943-49 είναι εν πολλοίς απροσπέλαστο και έχει να κάνει με την γενική «παρεξήγηση» ότι ο κομμουνισμός είναι ένα αυθόρμητο λαϊκό κίνημα που μάχεται το άδικο του καπιταλισμού. Η πραγματικότητα είναι τελείως διαφορετική αλλά εδώ δεν θα εξετάσουμε ούτε το γιατί, ούτε το πώς. Εξάλλου, θα ήταν ευκολότερο και λογικότερο, αν πρώτα λυνόταν το θέμα του 21: ποιο έθνος επαναστάτησε και με ποιο στόχο; Είναι φανερό ότι η αυθόρμητη προσχώρηση στο ΕΑΜ θα ήταν πολύ πιο δύσκολη, αν δεν είχε προηγηθεί μια ακόμα τεράστια «παρεξήγηση»: η απίστευτη θεωρία της Οδησσού που κατάφερε να … συσπειρώσει το έθνος, το οποίο στη συνέχεια διχάστηκε! Οι κομμουνιστές του 1943, βέβαιοι για την ιστορική τους κατάρτιση, εμφάνιζαν άγνοια ακόμα και για τον ποσοτικό στόχο του 21 που σωζόταν και στο Νικ. Υψηλάντη, στον ομοϊδεάτη τους Fr. Thiersch και στην προφορική παράδοση, σύμφωνα με την οποία το υπερεθνικό «ρωμαίηκο» θα περιλάμβανε τα ευρωπαϊκά εδάφη της Οθωμανικής αυτοκρατορίας με πρωτεύουσα την Κωνσταντινούπολη. Χαρακτήριζαν οι κομμουνιστές τον Ζέρβα ως «πουλημένο» στους Εγγλέζους, όμως υιοθετούσαν την πάγια αγγλική πολιτική (που και ο Βενιζέλος ακολούθησε) ότι η Μακεδονία ανήκε στους Σλαβομακεδόνες και στους Βούλγαρους.

Ένα ακόμα βασικό σημείο του 21 που διευκολύνει την προσέγγιση του 40: μετά το συμβιβασμό της δεκαετίας 1840, οι δυο πλευρές του 21 συμφωνούν στην αφήγησή τους ότι η Επανάσταση ήταν «εθνική», και το έθνος προσδιοριζόταν γλωσσικά. Ωστόσο, πέρα από την προϊστορία 1769-1807, πέρα από τις πολλαπλές αντιφάσεις στο επίπεδο Καποδίστρια-Υψηλάντη-Πατριαρχείου-Ρωσικής πολιτικής, υπάρχει και η κολοσσιαία αντίφαση της Βρετανικής πολιτικής που πρώτη αναγνωρίζει την Επανάσταση. Ο πυρήνας του Bentham που «βοηθά μια εθνική Επανάσταση» είναι ξεκάθαρα διεθνιστικός. Το ίδιο και ο ελληνόφωνος πόλος του υπό τον Κοραή. Μια αντίθεση όμως -και πολύ περισσότερο- μια μακρά, διαρκής σύγκρουση μεταξύ του διεθνιστή Κοραή και του διεθνιστή Καποδίστρια ουδέποτε εξετάστηκε.

Αν λοιπόν η σύγκρουση του 1940 φαίνεται λογικό να γίνεται μεταξύ ελλαδοεθνιστών και ελλαδοδιεθνιστών, αυτό και αντιφάσκει με το πλαίσιο μιας προσπάθειας διεθνούς επικράτησης μεταξύ δυο μη κατονομαζόμενων δυνάμεων [* η θεωρία πως ο κομμουνισμός είναι άσχετος με τον καπιταλισμό είναι τελείως ανιστόρητη] και στηρίζεται στον ιστορικό συμβιβασμό του ~1840 ότι είναι ευρω-αποδεκτή μια διεύρυνση του ελληνικού κράτους του 1833, όχι όμως μια συνέχεια της Επανάστασης του 1821.

1821, 1944: Βίοι παράλληλοι και αντίθετοι. Επάνω υπογράφει «από μέρους της Αρχής» ο Αλέξ. Υψηλάντης για 100 ολλανδικά φλορίνια. Κάτω υπογράφουν ο Γραμματέας των Οικονομικών και ο Προϊστάμενος του Λογιστικού της ΠΕΕΑ για 100 οκάδες σιταριού. Μια πολύ ενδιαφέρουσα πτυχή: Ο Φοίνικας, που δεν τόλμησε να εμφανιστεί από την «Ελληνική Εταιρεία» μέχρι την 24/2/1821, ήταν παρών στις 5/6/1944 στο πίσω μέρος της ομολογίας, όπως παρών ήταν και στο «Εθνικό» Συμβούλιο των Κορυσχάδων ένα μήνα πριν.

Σημειώνουμε ότι ισχύει πάντα το follow the money, κάτι που δίνει κατεύθυνση ή επαληθεύει την ιστορική έρευνα και μένουμε στην γενική υπόθεση εργασίας ότι η Ελλάδα ενεπλάκη στον πόλεμο 1939-44 από μερίδα του διεθνούς καπιταλισμού, ώστε να αποκτήσει δικαίωμα κτήσης πάνω της ο διεθνής κομμουνισμός που θα την «ελευθέρωνε». Στο βαθμό που το αποτέλεσμα ήταν προκαθορισμένο, είχαμε έναν προκαθορισμένο εμφύλιο. Στο βαθμό που η Ελλάδα αδυνατούσε να αρνηθεί την εμπλοκή της στον πόλεμο, έκανε (ως τις 6/4/1941) ό,τι μπορούσε για ν’ αποφύγει τα χειρότερα και τελικά έλαβε ως «συμμαχικό δώρο» από τους νικητές τα Δωδεκάνησα. Ξεχωριστό ζήτημα αποτελεί η ισορροπία της «αμοιβής» ως προς την προσφορά της Ελλάδας στη νίκη κατά του Άξονα. Ξεχωριστή πτυχή αποτελεί η ευθύνη εξωτερικών παραγόντων για τη δημιουργία του «εμφυλίου» το 1943 και την αναζωπύρωσή του το 1946. Ουσιαστικά, η εθνογένεση που επιχειρήθηκε με τον Β΄ παγκ. πόλεμο ήταν η συνέχεια της εθνογένεσης που επιχειρήθηκε από την παράταξη του Κοραή κατά την εθνεγερσία των Ελλήνων, αυτής που -τελικά, μετά πολλών κόπων και βασάνων- ίδρυσε το κράτος των Γραικών. Ουδεμία απορία προξένησε το πώς «απέτυχαν» τόσοι επώνυμοι δυτικοί Φιλέλληνες να ιδρύσουν κράτος «Hellas» και γιατί δεν ονομάζονταν «Φιλογραικοί». Ήταν φανερό πως η εκατονταετία απόκρυψης του καποδιστριακού-υψηλαντικού Φοίνικα, είχε καταλυτική δράση, ώστε να εμφανίζεται το 1944 η Γέννηση με το σύμβολο της Αναγέννησης του 1821 χωρίς φανερή αντίδραση.

Κι αυτό δεν ήταν το μόνο παράδοξο. Μετά την προφανή καθοδήγηση του Woodhouse, ο Κλάρας (Βελουχιώτης) όριζε ως εχθρό και κατάρα του έθνους τον Καποδίστρια. Το μόνο που απέφυγε ο Άρης ήταν τα επιχειρήματα αυτογελοιοποίησης των Κοραή, Thiersch, Σπ. Τρικούπη που κατακεραύνωναν τον Καποδίστρια ως προς τον Φοίνικα του 1829, όταν ο τελευταίος, έχοντας πάρει τη θέση του Υψηλάντη, αποκαθιστούσε το σύμβολο κήρυξης της Επανάστασης.

Όσο για τους κατοίκους της υπαίθρου που συνέχισαν να εγκαταλείπουν τα χωριά τους μέχρι και την «εποχή του Χρηματιστηρίου», ιδού μια μαρτυρία που εντοπίζει με εμπειρία και ένστικτο την πολιτισμική «επίθεση της πόλης στο χωριό». Αν όντως η αστυφιλία προκλήθηκε, τότε πόσο αληθινή μπορούσε να είναι η αστική -μέσω χρημάτων- ελευθερία;

 

Δείτε επίσης

Το 1940 και η διαχρονία της κοραϊστικής υποκρισίας

27/2/1821: Ο Φοίνικας υψώνεται, η Αθηνά οργίζεται, η μεταξύ τους διαμάχη διευρύνεται

This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.