Έγινε αρχηγός της Φιλικής Εταιρείας ο Υψηλάντης;

Μια υπόμνηση με αφορμή την υποδοχή της καρδιάς του Αλ. Υψηλάντη στο Μεσολόγγι

Παρότι ο Αλέξανδρος Υψηλάντης αναφέρεται συχνά ως «αρχηγός της Φιλικής Εταιρείας», κανένα ντοκουμέντο δεν δίνει την παραμικρή ένδειξη για κάτι τέτοιο. Το στοιχείο που οδηγεί σ’ αυτή την εκτίμηση είναι ένα μη πρωτότυπο έγγραφο. Μαρτυρά την ανάδειξη του Υψηλάντη ως Γενικού Εφόρου της Ελληνικής Εταιρείας και συνυπογράφεται στην Αγ. Πετρούπολη στις 12.4.1820 από τον Υψηλάντη, τον Ιωάννη Μάνο και τον Εμμανουήλ Ξάνθο. Αυτός που το φέρνει στην επιφάνεια το 1859 είναι ο Φιλήμων, πρώην γραμματέας του Δημ. Υψηλάντη, ο οποίος διορθώνει το δικό του «χρονολογικό λάθος» του 1834. Τότε, χωρίς να αναφέρει το περιεχόμενο του εγγράφου, έλεγε πως είχε υπογραφεί δύο μήνες αργότερα (15.6.1820). Ο Υψηλάντης μετά την 12.4.1820 υπογράφει έγγραφα που βεβαιώνουν ότι ανέλαβε ως πληρεξούσιος της Αρχής «ίνα εφορεύη και επιστατή εν πάσιν, όσα κρίνωνται άξια, ωφέλιμα και πρέποντα τη Ελληνική Εταιρία». Στα έγγραφα παραλαβής χρημάτων γράφει «Δυνάμει της πληρεξουσιότητος ην έλαβον παρά της Σεβαστής Αρχής των Φιλικών…»

Από την μια πλευρά λείπουν οι αποδείξεις ως προς το «τι έγινε» στην Φιλική Εταιρεία το 1820, από την άλλη, έχουμε αποδείξεις ως προς το «τι δεν έγινε». Αυτό που «δεν έγινε» είναι το πέρασμα από την συλλογική Εταιρεία των ανωνύμων στην αρχηγική Εταιρεία του Υψηλάντη. Η «Ελληνική Εταιρεία» ονομάζεται σε επισημότερα έγγραφα «Γραικική» και μάλιστα Φιλόμουσος και Φιλάνθρωπος Γραικική Εμπορική Εταιρεία, οι μυστικοί στόχοι της οποίας ξεκαθαρίζουν μεν ότι άλλη είναι η Γραικική και άλλη η Φιλική Εταιρεία, ξεκαθαρίζουν ότι η πρώτη είναι το νέο Ταμείο της δεύτερης, αλλά δεν ξεκαθαρίζουν ποιος ή ποιοι ηγούνται της δεύτερης.

Πέρα από όσα μπορείτε να διαβάσετε για το θέμα εδώ, σημειώνουμε και τα εξής: μετά το 1850 έχει συμφωνηθεί σε διεθνές επίπεδο ότι η Επανάσταση του 1821 δεν ολοκληρώθηκε το 1829. Έπεται συνέχεια. Αυτό το αμφισβητούσε η πλευρά του Κοραή, που μη μπορώντας να αποφύγει μια υπερεθνική επανάσταση, επεδίωκε τη συρρίκνωση του αποτελέσματος στα όρια μιας εθνικής Γραικίας, απογόνου των αρχαίων Ελλήνων στους οποίους δεν περιλαμβάνονταν ούτε οι αλλόγλωσσοι χριστιανοί, ούτε καν οι Μακεδόνες. Ενώ λοιπόν το κράτος που δημιουργήθηκε έχει χριστιανική παράμετρο και όχι χριστιανική γενεσιουργό αιτία, συμφωνείται ότι το κράτος μπορεί να επεκταθεί. Έτσι εφευρίσκεται ο όρος «Μεγάλη Ιδέα» ως στόχος μεταγενέστερος της Επανάστασης, με την προϋπόθεση ότι θα κρυφτούν κάτω από το χαλί τόσο ο Καποδίστριας, όσο και ο Κοραής.

Ο Φιλήμων γράφει στα 1860 πάνω σ’ αυτό το μοτίβο. Κρύβει την πραγματική Φιλική Εταιρεία, αλλά ταυτόχρονα αφήνει πολλά υπονοούμενα και αντιφάσεις, ώστε να μπορεί κάποιος να οδηγηθεί από μόνος του στην αλήθεια, ή, έστω, σε ένα μέρος της. Γι’ αυτό λέει μεν ότι ο Υψηλάντης ήταν ένας εκ των 15 αρχηγών [επιβεβαιώνοντας την «θεωρία των ιδρυτών-αρχηγών που ο Ξάνθος κατέγραψε κατόπιν πιέσεων από την πλευρά του Μαυροκορδάτου και καθοδήγησης από την πλευρά του Ρώμα], ταυτόχρονα όμως προσθέτει ότι όταν ο Καποδίστριας «απέρριψε την πρόταση», τότε ο Ξάνθος «προσεκλήθη εις Μόσχαν παρά των εκεί μελών της Αρχής, ίνα συσκεφθώσι περί του ποιητέου». Όταν δε ο Υψηλάντης «δέχθηκε την πρόταση», τότε ο Ξάνθος «ειδοποίησε πάραυτα το τοιούτον της αποστολής αυτού αποτέλεσμα προς τα εν Μόσχα, Οδησσώ, Βουκουρεστίω, Κωνσταντινουπόλει και Πείσαις μέλη της Αρχής». Ο Φιλήμων λέει και το εξής: «κατηχηθείς και ορκοδωτήσας ο Υψηλάντης, έδωκε το αφιερωτικόν αυτού γράμμα τοις εν Μόσχα Πατσιμάδη και Κομιζοπούλω…». Έγραψε κι ένα ακόμη έγγραφο, γνωστοποιώντας στους διευθυντές της Εταιρείας την συναίνεσή του και ζητώντας τους να μην ανακατεύονται πια, επειδή αναλαμβάνει «ανώτατος αρχηγός» και προς αυτόν μόνο πρέπει όλοι να απευθύνονται.

   

Ο Φιλήμων δεν μπορεί να συμφωνήσει ούτε με τον εαυτό του μέσα σε μια σελίδα, αλλά τι να έκανε; Μπορούσε να γράψει διαφορετικά υπό τις τότε συνθήκες και με την προοπτική της «Μεγάλης Ιδέας»; Από όσα φανερώνουν όλα τα ντοκουμέντα και οι αναφορές, φαίνεται πως ο Υψηλάντης δεν κατηχήθηκε το 1820 γιατί ήταν κατηχημένος πριν από όλους, δεν ανέλαβε αρχηγός της Εταιρείας της οποίας ηγείτο ο Καποδίστριας και ο Σκουφάς δεν ίδρυσε την Εταιρεία, αλλά υπήρξε απόστολος αυτής από την Μόσχα, όπου βρισκόταν η καρδιά της Εταιρείας «Φοίνικας». Στην Μόσχα -προφανώς- αναδείχθηκε αρχηγός της Επανάστασης. Εκεί ο Υψηλάντης πιστοποίησε το διαχρονικό αίτημα της υπερεθνικής Ελληνικής Επανάστασης μέσα από την χρηματοδότηση και την προκήρυξη της έκδοσης «ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΙΛΟΚΑΛΙΑ» εις δεκαέξ τόμους διηρημένη. Ο συγκεκριμένος «φωτισμός και βελτίωση του Ελληνικού γένους» είχε δημοσιευτεί το 1782 στην Βενετία με τίτλο «Φιλοκαλία των Ιερών Νηπτικών». Η εκδοτική προκήρυξη του 1820 κατέληγε: «Ενθυμηθήτε τέλος πάντων, ως ορθόδοξοι Χριστιανοί, τας εν τω καιρώ του αγίου βαπτίσματος και Κατηχήσεως αυτοπροαιρέτους και ενόρκους υμών υποσχέσεις περί των ιερών καθηκόντων και κοινών συμφερόντων».

Ιερός Λόχος – Ιερή Πόλη

Η «ιδιωτική υπόθεση» των Υψηλαντών, του Καποδίστρια, του Ρώμα, του Σολωμού … γίνεται σιγά-σιγά δημόσια. Ο Σύλλογος Φίλοι της Μουσικής «Διονύσιος Σολωμός» που ιδρύθηκε το 1992 στο Μεσολόγγι αναβίωσε τον Ιερό Λόχο, το σώμα που πολέμησε ηρωικά στο Δραγατσάνι. Από κοινού με  την Ιερά Μητρόπολη Αιτωλίας και Ακαρνανίας και τον Δήμο της Ιεράς πόλεως Μεσολογγίου οργάνωσε την μεταφορά της καρδιάς του Αλέξανδρου Υψηλάντη στο Μεσολόγγι από τον Ιερό Ναό των Παμμεγίστων Ταξιαρχών της οδού Στησιχόρου στην Αθήνα, όπου φυλάσσεται. Η τελετή πραγματοποιήθηκε στις 13.4.2019.

Ρεπορτάζ της εκδήλωσης στο onairnews.gr

Στέργιος Ζυγούρας

Advertisements
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.