ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1819 ΣΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821 (6ο μέρος)

ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΑΠΟ ΤΟ 5ο ΜΕΡΟΣ

4. 3. Ο ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ ΠΕΡΡΑΙΒΟΣ, ΤΟ 1820, το 1814 ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ 1821 ΜΕ ΤΟΝ ΡΗΓΑ

Χρυσάφης Χατζηβασίλης ή Χριστόφορος Περραιβός

Η αντιφατική πορεία και δράση του Περραιβού παρακολουθεί την αντιφατική εξέλιξη της προεπαναστατικής και μετεπαναστατικής πορείας του ελληνικού ζητήματος. Επιτυχής αποκρυπτογράφηση της πρώτης σημαίνει αντίστοιχη επιτυχία στην δεύτερη, εφόσον αυτή επαληθεύεται και με άλλα στοιχεία. Το πραγματικό όνομα του Χριστόφορου Περραιβού ήταν Χρυσάφης Χατζηβασίλης ή Χατζηβασιλείου. Ο τόπος γέννησης είναι αμφίβολος. Πιο πιθανός είναι το χωριό Άνω Πόροι του Ολύμπου. Σε κάποια ανάκριση ο ίδιος θα δηλώσει (μάλλον ψευδώς) ότι γεννήθηκε στην Σιάτιστα. Σ’ έναν ανώνυμο εναντίον του λίβελλο λέγεται ότι η καταγωγή του είναι «από τα μέρη της Λαρίσσης». Ο κατάλογος του Ξάνθου για τα μέλη της Φιλικής αναφέρει «από Περραιβίαν της Θεσσαλίας». Η τακτική αυτή των αρχαίων ονομάτων και των τοπωνυμίων (βλ. και Χάρτα της Ελλάδος του Ρήγα) εφαρμόστηκε από τους Έλληνες διαφωτιστές που προωθούσαν καλυμμένα την ανάσταση του γένους μέσα από το διεθνές εταιρικό σύστημα, μιλώντας μόνον για αρχαιοελληνισμό. Υιοθετήθηκε και από τις δυο πλευρές («Φεραίος» ο Ρήγας, «Χίος» ο Κοραής). Τα βιογραφικά στοιχεία του είναι ελάχιστα. Στο πρώτο μετεπαναστατικό του σύγγραμμα (Απομνημονεύματα πολεμικά, 1836) ο Περραιβός θα τα αποφύγει. Ο αδελφός του ήταν αρχιμανδρίτης στον ναό του Αγ. Γεωργίου της Βιέννης. Ο ίδιος σπούδασε στην Τσαρίτσανη και στην Ελληνική Σχολή του Βουκουρεστίου, όπου το 1793 γνώρισε τον Ρήγα. Το 1796 βρέθηκε στην Βιέννη για σπουδές ιατρικής. Στην βιογραφία του ξεχωρίζει η παρολίγον σύλληψή του το 1797 στην Αυστριακή (τότε) Τεργέστη, μαζί με τον Ρήγα και τους λοιπούς συντρόφους, λίγο πριν ο Ρήγας συναντηθεί με τον Ναπολέοντα. Είναι ο μόνος που γλύτωσε· ο ίδιος το αποδίδει στην γαλλική υπηκοότητα και στην προστασία του Γάλλου προξένου που έλαβε, αμέσως μόλις διέφυγε την πρώτη σύλληψη. Γύρισε στην Κέρκυρα όπου βρήκε «κυβέρνησιν ελευθέραν, ήτοι δημοκρατικήν«, γι αυτό και επανατύπωσε εκεί τραγούδια του Ρήγα.

Συνεπώς ο Περραιβός του 1821 είναι από τους πιο παλιούς εταιριστές, που γνωρίζει πρόσωπα και πράγματα. Επέλεξε να μην μιλήσει ποτέ γι’ αυτά, παρότι έζησε 90 χρόνια. Η σύγχυση γύρω από την ταυτότητά του είναι παρόμοια με του Ρήγα, στον οποίο αφιερώνει το σύγγραμμα του 1836. Σπεύδει μάλιστα να δηλώσει ότι στο άνθος της ηλικίας του, περιφρονώντας «δόξας και τρυφάς, ο Ρήγας ενηγκαλίσθη τας Μούσας«, δηλαδή αφιερώθηκε στον πνευματικό εκείνο δρόμο, που οδηγεί Επανάσταση. Ο Περραιβός λέει ότι δεν θα μιλήσει για την Φιλική καθόλου, επειδή είναι δύσκολο το θέμα και ο Φιλήμων έχει πει αρκετά. Λέει ότι γνωρίζει τα του Ρήγα όσο κανένας, αλλά και γι’ αυτόν -ως εταιριστή- θα πει ελάχιστα. Η άρνηση παροχής πληροφοριών διαμορφώνει μια διπλή δυσκολία: όσα παραλείπει, απαιτούν επισταμένη έρευνα, αλλά και όσα λέει, απαιτούν προσεκτική διασταύρωση. Ο Περραιβός αποφεύγει να εξηγήσει γιατί ο επιτιθέμενος το 1798 στην Αίγυπτο (τυπικά στην Οθωμανική αυτοκρατορία) Βοναπάρτης, αυτός που βρίσκεται σε πλήρη συνεννόηση με τους Γραικούς Εταιριστές, αλλάζει τελείως τα σχέδιά του για έναν πόλεμο των χριστιανών κατά του Σουλτάνου. Δεν εξηγεί επίσης, γιατί η αλλαγή καθεστώτος στα Επτάνησα το 1799 τον βρίσκει σύμφωνο, έτσι ώστε να εντάσσει την επαναστατική του δραστηριότητα στο ρωσικό στρατόπεδο. Υποστηρίζει μόνον ότι ο πατριωτικός του στόχος διατηρείται. Τότε, γιατί με την άφιξη των Ρώσων έκαψε -όπως λέει- όσα τύπωσε στην Κέρκυρα, του Ρήγα και δικά του; Ανεξήγητο αφήνει και το γιατί οι 20.000 στρατιώτες που είχε υποσχεθεί ο Ναπολέων στον Ρήγα δεν αποστέλλονται σε επόμενη φάση. Ούτε το 1805-07, όταν η γαλλική αντίδραση στην ελληνική Επανάσταση κορυφώνεται, ούτε αφού ξαναπάρει τα Επτάνησα -κάτω από περίεργες συνθήκες- το 1807. Το 1860 (στην βιογραφία του Ρήγα) λέει τα ίδια, προσθέτοντας ότι υποκρινόταν έναντι των Ρώσων, ενώ τα φρονήματά του παρέμεναν γαλλικά, δηλαδή δημοκρατικά.

Ο Θούριος και ο Ύμνος στον Μποναπάρτε σημαίνονται χρονικά από τον Περραιβό σύμφωνα με το αντιχριστιανικό ημερολόγιο της Γαλλικής δημοκρατίας (6=1798).

Έτσι, ο «γαλλόφρων, δημοκρατικός» Περραιβός που το 1798 τύπωνε στα Επτάνησα ύμνο εγκωμιαστικό στον Βοναπάρτη, γίνεται ταγματάρχης επί ρωσοκρατίας (1799-1807), χιλίαρχος επί της δεύτερης γαλλοκρατίας (1807-1814), μεταβαίνει στην Τεργέστη το 1814 για να μεταφέρει στον Καποδίστρια και στο συνέδριο της Βιέννης τα αιτήματα των Σουλιωτών οπλαρχηγών, ενώ μετά την υπογραφή της Ιεράς Συμμαχίας μεταβαίνει στην Αγ. Πετρούπολη (1816), όπου σε λίγο φθάνει από διαφορετικό δρομολόγιο και ο Επτανήσιος Νικόλαος Γαλάτης. Αμφότεροι θα συλληφθούν (αρχές του 1817) σε μια επιχείρηση σωφρονισμού και σκοπιμότητας που διεξάγει ο αρχηγός της αστυνομίας και μέλος της Φιλικής, στρατηγός Γοργόλης από τα Ιωάννινα. Θα ελευθερωθούν, αφού μιλήσουν ξανά με τον Καποδίστρια και θα συνεχίσουν το εταιρικό τους έργο υπό την άμεση επίβλεψη του Καποδίστρια και την αποζημίωση του τσάρου. Ειδικά στην περίπτωση του Γαλάτη (Άγγλου υπηκόου και μέλους της Φιλομούσου των Αθηνών), υπάρχει μεθόδευση από την ρωσική πλευρά που να καλύπτει τα ίχνη της δράσης του. Δηλαδή, ο Γαλάτης εμφανίζεται να παίρνει μόνος του τις αποφάσεις της πολύμηνης δράσης του στις ηγεμονίες και στην Αυστρία ή σε συνεργασία με τον αναπληρωτή πρόξενο της Ρωσίας στην Μολδαβία, τον Λεβέντη, «άσχετου» επίσης με τον Καποδίστρια και την ρωσική πολιτική.

Ο «Ύμνος Πατριωτικός της Ελλάδος και όλης της Γραικίας» του Ρήγα τυπώνεται από τον Περραιβό στην «Τυπογραφία του [χριστιανικού] Γένους»

Ο Περραιβός φέρει στρατιωτικό βαθμό του ρωσικού στρατού, δηλαδή μισθοδοτείται φανερά από την Ρωσία, όπως ο Αναγνωσταράς (ο οποίος θα μας απασχολήσει επίσης). Ποιο μπορεί να ήταν το δρομολόγιο του Περραιβού ως το 1817; Ο Κανδηλώρος σημειώνει ότι ο Μέτερνιχ εκδιώκει το 1814 τον Περραιβό από την Τεργέστη. Αυτός επανεκδίδει το έργο «Ιστορία του Σουλλίου» στην Βενετία (1815) και επιστρέφει στα Επτάνησα. Από εκεί τον εκδιώκει η αγγλική διοίκηση τον Ιούλιο του 1816, αφού πρώτα τον συλλάβει και τον ανακρίνει, σύμφωνα με γράμμα προς τον William Meyer, υπουργού του αρμοστή Th. Maitland (Σπ. Λάμπρος). Μεταβαίνει στην Ρωσία, αφήνοντας την οικογένειά του στην Μπαρλέτα [Κανδηλώρος, σ. 128]. Ο Arsh σημειώνει ότι ο Περραιβός ξεκίνησε από την Τεργέστη τον Σεπτέμβριο του 1816 «προφανώς μετά από συνεννόηση με τον Καποδίστρια» και έφτασε στην Βαρσοβία ως έμπορος. Από εκεί ταξίδεψε στην πρωτεύουσα της Ρωσίας τον Δεκέμβριο, μετά από συνάντηση με τον αντιβασιλιά της Πολωνίας και αδελφό του τσάρου, τον δούκα Κωνσταντίνο.

Το Τυπογραφείο του Γένους ανήκε στην Ιόνιο Πολιτεία που -στο πνεύμα του Αντωνίου Καποδίστρια, του Διονυσίου Ρώμα κ.α.- προετοίμαζε την Ελληνική Επανάσταση

Τον Φεβρουάριο του 1817 (την περίοδο που θα συλληφθεί), ο Περραιβός υποβάλλει στρατιωτική έκθεση στον τσάρο μέσω του Αλέξανδρου Στούρτζα, όπου αναφέρεται στην ανάκτηση του Σουλίου (Φιλήμων τ. Α΄, 1859). Στο υπόμνημα αναφέρει την δυνατότητά του να προσηλυτίσει την Πελοπόννησο, εκτός από την Σπάρτη. Ο Φιλήμων σημειώνει ότι η Αρχή της Φιλικής επιμελήθηκε διαφορετικά από τις άλλες περιπτώσεις το ζήτημα της Μάνης και του Μαυρομιχάλη. Το «γιατί» δεν λέγεται άμεσα. Στα τέλη του 1818 ο Περραιβός βρίσκεται στην Σπάρτη (Φιλήμων) και στις αρχές του 1819 πηγαίνει στην Μπαρλέτα. Στις 2-2-1819 ο Πέτρος Μαυρομιχάλης γράφει επιστολή ως ηγεμόνας των Σπαρτιατών προς την Αρχή των Φιλογενών. Εξηγεί τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει, δηλώνει σύμφωνος και πρόθυμος και ζητά χρήματα που θα τα χρησιμοποιήσει για να αποσπάσει δυο γιούς του, ομήρους στην Κων/πολη, για να φτιάξει σχολείο και για να ελαφρύνει την κοινότητα από τους φόρους που αναγκάζεται να βάζει ώστε να πληρώνονται οι υπέρογκοι φόροι προς την Πύλη. Λέει ότι η ελάφρυνση της κοινότητας θα την κάνει πιο δεκτική στο να προσχωρήσει στην Εταιρεία. Στην επιστολή επαναβεβαιώνει («ως άλλοτε») την αφιέρωσή του στην Εταιρεία.

Στον κατάλογο Σέκερη-Ξάνθου ως ημερομηνία προσχώρησης του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη καταγράφεται η 2-8-1818 στις Κιτριές της Μάνης. Κατηχητής του φαίνεται ο Κυριακός Καμαρινός ο οποίος καταγράφεται ως κατηχούμενος στην Κων/πολη από τον Παπαφλέσσα δυο βδομάδες νωρίτερα. Η περίεργη εικόνα προσχώρησης συμπληρώνεται από δυο στοιχεία. Το γράμμα του Φεβρουαρίου 1819 όντως δεν είναι αφιερωτικό και η μετέπειτα επιστολή-απάντηση του Υψηλάντη προς τον Πετρόμπεη και τους λοιπούς Μανιάτες κατατίθεται από τον Φιλήμονα αχρονολόγητη και χωρίς αναφορά σε ημερομηνία αποστολής αφιερωτικού. Ο τελευταίος (που λόγω της σχέσης του με τον Πετρόμπεη μπορούσε να γνωρίζει καλά τα εταιρικά του θέματα) λέει ότι κατηχητής του υπήρξε ο Χρυσοσπάθης και ότι ο Περραιβός τον βρήκε «εν γνώσει του μυστηρίου». Αυτό αληθεύει. Γράμμα του Πετρόμπεη προς τον Τσακάλωφ με ημερομηνία 24-9-1818 δείχνει ότι δεν είναι η πρώτη τους επαφή. Ο Φωτάκος γράφει ότι ο Πετρόμπεης και ο Καμαρινός μυήθηκαν από τον Χρυσοσπάθη, χωρίς κι αυτός να αναφέρει ημερομηνία. Κατηγορηματικά όμως διαψεύδει την μύηση του Πετρόμπεη από τον Καμαρινό. Κι αν ο Φωτάκος αγνοεί, ο Φιλήμων είναι απίθανο να αγνοεί επίσης. Άρα για κάποιον λόγο αποφεύγει να αναφέρει τον χρόνο μύησης του Πετρόμπεη. Κι ως προς τον κατηχητή; Ο Χρυσοσπάθης είναι μια λογικότερη εκδοχή από τον Καμαρινό, δεν είναι όμως κι αυτή σίγουρη. Ο Φιλήμων γράφει ότι δόθηκαν χρήματα για τους γιους του Πετρόμπεη στην Πόλη, αλλά η Αρχή αρνήθηκε να ικανοποιήσει την χρηματική απαίτηση του μισού εκατομμυρίου γροσίων που θα έκανε «δεκτική» την Μάνη. Λίγο μετά την επιστολή ο Πετρόμπεης έστειλε στην Κωνσταντινούπολη τον Καμαρινό. Ως εδώ, δεν μπορεί παρά να σημειώσουμε τις ισχυρές ενδείξεις περί προγενέστερης μύησης από τις «επίσημες ημερομηνίες» ένταξης στην Εταιρεία, τόσο του Περραιβού, όσο και του Μαυρομιχάλη. Παρότι μεταξύ τους έχουν τελείως διαφορετικό ρόλο στην Επανάσταση, θα τους παρακολουθήσουμε εξίσου, επειδή οι πορείες τους θα διασταυρωθούν και θα συσχετιστούν με την παρουσία του Καποδίστρια στην Κέρκυρα. Θα δούμε επίσης συνολικά την αξιοπιστία του καταλόγου των Φιλικών κατά Ξάνθο και Π. Σέκερη.

Τον Μάρτιο του 1819 ο Καποδίστριας έφτανε στην Κέρκυρα. Αναχωρώντας από την Ιταλία για την Κέρκυρα είδε τον Περραιβό. Από την αλληλογραφία του Περραιβού μαθαίνουμε τα εξής: Στις 2-3-1819 γράφει από την Μπαρλέτα προς τον έμπορο και Φιλικό Χριστόδουλο Πρινάρη, που βρίσκεται επίσης στην Ιταλία: «Χθες, εις την πρώτην δηλαδή του τρέχοντος κατά την 15 ώραν της αυγής, ανεχώρησαν απεδώ ο Μινίστρος [Καποδίστριας] δια πατρίδα. Δεν έλειψα εις τον αναχωρισμόν του να τω ομιλήσω και πάλιν δια το υποκείμενόν σας. Μοι απεκρίθη κατά μόνας δυο λόγια πολλά θεμελιώδη και ουσιωδέστατα, τα οποία η αντάμωσίς μας θέλει σας τα κάμει γνωστά, καθώς και άλλα πολλά». Την 1-6-1819 γράφει προς τον ίδιο: «Η επιστροφή του φίλου [Καποδίστρια], ως εγνώρισα, μέλλει να προξενήση μεταβολήν των πραγμάτων, και ξεχωριστά το κράξιμόν του εστάλθη με πέντε ταχυδρόμους, τρεις δια Κωνσταντινουπόλεως και δυο από Ιταλίαν» [οι τρεις πρώτοι παραλήπτες είναι: Στρογκανώφ, Δεστούνης, Βλασσόπουλος, οι υπόλοιποι είναι ίσως κάποιοι από τους Μοτσενίγο, Μπενάκη, Νεράντζη]. Την 6-6-1819 γράφει: «έλαβον το ποθούμενον [μπαρούτι], δια το οποίο σοι μένω ευχάριστος περισσότερον από κάθε άλλην δούλευσιν. … Φίλε, παρ’ εμού οι εδώ δεν ημπορούν να μάθουν τίποτε· δεν είναι όμως δυνατόν να μη μάθουν ότι εγώ υπάγω εις Πάτραν, επειδή ο ίδιος καραβοκύρης τοις το λέγει. Εγώ όμως λέγω, ότι εκείθεν απερνώ δια Ρωσίαν, αγκαλά ούτε μ’ ερώτησε τινας, ούτε τολμά να μ’ ερωτήση. Άφες τους, και ας γαυγίζουν. Εγγίζει ίσως η ώρα να γνωρίσουν όχι μόνον τα σφάλματά των, αλλά να νομισθούν και ως βάρος της γης».

Το 1937 το κοινό γνωρίζει για πρώτη φορά έναν «επίσημο» κατάλογο μελών της Φιλικής. Αν και ο κατάλογος έχει τα ίδια και μεγαλύτερα προβλήματα από τον κατάλογο του Φιλήμονα, αυτά θεωρούνται ανύπαρκτα, γιατί συμπληρώνουν την επίσημη εκδοχή Ξάνθου για την Επανάσταση που ξεκινάει με το μυθικό «Το 1814 τρεις Έλληνες στην Οδησσό…»

Ο Περραιβός δείχνει ότι ανήκει στην γραμμή του Καποδίστρια, αποτελεί συνεργάτη του και μιλάει για την αντίθεση μιας ομάδας (εντός της Εταιρείας) την οποία δεν κατονομάζει. Μετά την Πάτρα πήγε στην Μάνη και στην Καλαμάτα. Ο Arsh λέει ότι εκτελούσε «Φιλόμουσο» αποστολή του Καποδίστρια και «Φιλική» αποστολή της Εταιρείας που δεν σχετίζεται με τον Καποδίστρια. [Η Φιλική Εταιρεία στη Ρωσία, σ. 503]. Είναι έτσι; Στις 30-7-1819 ο Πατριάρχης στέλνει επιστολή με αποδέκτη τον μπέη της Μάνης. Ο Γρηγόριος Ε΄ συγχαίρει τον Πετρόμπεη για τον «ένθερμο ζήλο», ο οποίος μέσω της «Θείας εμπνεύσεως» τον οδήγησε να συγκροτήσει «Ελληνομουσείο» και να διαδώσει το «φως της παιδείας». Ο Φιλήμων λέει ότι την επιστολή αυτή προκάλεσε ο Περραιβός με προσωπική παρέμβαση στον Πατριάρχη, όταν οι Φιλικοί της Κωνσταντινούπολης απέτυχαν να παρεμποδίσουν τον Καμαρινό από το να κατευθυνθεί προς την Αγ. Πετρούπολη, την οποία οι Καμαρινός και Πετρόμπεης υπέθεταν ως έδρα της Εταιρείας. Ο ίδιος ο Φιλήμων όμως δημοσιεύει τα γράμματα που λένε ότι εκείνη την περίοδο ο Περραιβός βρισκόταν ακόμη στην Ιταλία. Από την Ιταλία θα πήγαινε στην Μάνη, όχι από την Κωνσταντινούπολη. Είναι περίεργο να διέφυγε της προσοχής του Φιλήμονα η αντίφαση αυτή. Την λύση του μυστηρίου δίνει παρακάτω ο Φιλήμων, με τον συνήθη, περίπλοκο τρόπο του. Το αποτέλεσμα της Πατριαρχικής γραφής ήταν η υπογραφή του περίφημου συμφωνητικού συμμαχίας, ομόνοιας και κοινής δράσης των τριών ισχυρότερων οικογενειών της Μάνης.

Την 1-10-1819, παρόντος (και υπογράφοντος) του Περραιβού, οι Μαυρομιχάληδες, οι Γρηγοράκηδες και οι Τρουπάκηδες υπογράφουν υποσχετικό «μεθ’ όρκου της αγιωτάτης και Ορθοδόξου ημών Πίστεως». Ως αντίπαλοί τους κατονομάζονται όσοι πασχίζουν να αρπάξουν την ηγεμονία (εννοεί τους Κουμμουνδουράκηδες) και όσοι διαταράσσουν την κοινήν ησυχίαν της πατρίδος (εννοεί ότι διασπούν την εταιρική ενότητα). Υπόσχονται να πειθαρχήσουν στους ανωτέρους και εγκρίτους του Γένους, σε οποιαδήποτε Βασιλική (τσαρική) ή του Γένους (ελληνική) διαταγή που θα αποβλέπει στο όφελος της κοινής Πατρίδος. Ως τιμωροί και τιμωρητικές διαδικασίες κάθε παραβίασης της συμφωνίας προβλέπονται α) ο Θεός, β) οι κατάρες της δικής μας Πατρίδας (Μάνης) και γ) οι ελληνικοί νόμοι της γενικής Πατρίδας. Το πλαίσιο της συμφωνίας «έναντι των απροσωπολήπτων νόμων του Γένους μας» είναι μια πλήρης και ανεπιφύλακτη προσχώρηση στην καποδιστριακή πορεία της Εταιρείας των Φιλικών που εκφράστηκε στην Κέρκυρα. Όσοι «διαταράσσουν την κοινή ησυχία» και προκαλούν «διχόνοιες» δεν μπορεί να είναι άλλοι από τους κοραϊστές, τους οποίους προφανώς υπαινίσσεται και ο Περραιβός. Ο Αναγνωστόπουλος μιλάει για «ελεεινή κατάσταση» στην οποία βρέθηκαν τα πρωτενεργά μέλη μετά τον θάνατο του Σκουφά. Ο Φιλήμων μιλάει για «καινοτομίες» ορισμένων και για νέα Εταιρεία που προσωρινά «φύτρωσε από τα σπλάχνα» της Φιλικής. Το 1818 υπήρξε έτος μεγάλης έντασης και διασπαστικής κρίσης εντός της Εταιρείας των Φιλικών και το 1819 η ένταση -φαινομενικά τουλάχιστον- κοπάζει. Στον 7ο όρο του συμφωνητικού γίνεται λόγος για ένα προηγούμενο «κοινό γράμμα περί της Πατρίδος» (των Μανιατών). Βεβαιώνεται ότι οι όροι του θα τηρηθούν και διευκρινίζεται ότι επέκταση εκείνου του γράμματος αποτελεί το συμφωνητικό της 1ης Οκτωβρίου 1819. Ο Φιλήμων εξηγεί ότι εκείνο το γράμμα ήταν μια συμφωνία έναντι της πιθανής πρόκλησης μανιάτικου εμφυλίου από τους Τούρκους. Την συμφωνία αυτή ζήτησε ο Μπενάκης από την Μπαρλέτα, όταν ειδοποιήθηκε σχετικά από τον διερχόμενο Καποδίστρια το 1818. Αν αληθεύει στο ακέραιο όλη αυτή η ιστορία (ο Φιλήμων την αναφέρει δυο φορές), τότε πρόκειται μάλλον για αγγλικό και όχι τουρκικό δάκτυλο. Ο ανταγωνισμός εξουσίας στην Μάνη ήταν κάτι σύνηθες, όμως η υπόθεση αυτή και τα μισόλογα του Φιλήμονα δείχνουν ότι το θέμα είναι κατ’ αρχήν εταιρικό και όχι αρχηγικό της Μάνης. Η συνολική εξιστόρηση του Φιλήμονα βάζει σε ξεχωριστά σημεία, στο κυρίως κείμενο και στις προβληματικά τοποθετημένες σημειώσεις, μερικά από τα κομμάτια ενός τεράστιου παζλ. Ο τρόπος παρουσίασης της Πατριαρχικής παρέμβασης και της σχέσης του Περραιβού μ’ αυτήν, στοχεύει προφανέστατα στην αποσύνδεση του Πατριάρχη, του Καποδίστρια και του τσάρου Αλέξανδρου από τις κινήσεις της Εταιρείας. Το σημαντικότερο στοιχείο στην Μανιάτικη Συμφωνία είναι ο έμμεσος προσδιορισμός του κράτους που η Εταιρεία των Φίλων επιδιώκει μέσω της Επανάστασης. Ένα κράτος στο οποίο ο νόμος του Θεού κατευθύνει τον νόμο των ανθρώπων. Ένα κράτος του οποίου οι νόμοι δεν μπορούν να αντιμάχονται τον νόμο του Θεού. Το αντίθετο, δηλαδή, από ό,τι ζητούσε η «Ελληνική Νομαρχία» του Κοραή, κάτι που επιβεβαιώθηκε περίτρανα στην πράξη μεταξύ 1822-25 και 1831-34.

Πέτρος Μαυρομιχάλης, μπέης της Μάνης το 1821. Ως προσωρινός πρωθυπουργός ανετράπη μέσω του βρετανικού δανείου. Την ιστορία αυτή, καθώς και την επεισοδιακή του ένταξη στην Εταιρεία έχει επισκιάσει η ανάμειξη της οικογένειάς του στην δολοφονία του Καποδίστρια. Συνδέονται μεταξύ τους τα τρια σημεία;

Να πώς περιγράφει ο Φιλήμων το αποτέλεσμα της Πατριαρχικής παρέμβασης: «Ούτως ο Μαυρομιχάλης είδε τα πράγματα όλως γενικά και πάγια, αυτής προηγουμένης της ανωτάτης εκκλησιαστικής αρχής του γένους» [τ. Α΄, σ. 14]. Ανεξάρτητα από το πώς ακριβώς μεταφράζεται η φράση, όσα γράφει ο Φιλήμων (σε μισόλογα και υπαινικτικά) συμφωνούν με την ενότητα που διασφαλίζει στην Επανάσταση η κεφαλή της Εκκλησίας και -αντίθετα- την αποσυσπειρωτική επίδραση που θα έχει στην Μολδοβλαχία η εκκλησιαστική αποκήρυξη του 1821. Η συμφωνία των Μανιατών γίνεται προμήνυμα της Επανάστασης και αντικείμενο ευρύτατου σχολιασμού. Δεκαπέντε μέρες μετά, κληρικοί και καπετάνιοι της περιοχής γράφουν προς την Αρχή των Φιλόμουσων και Φιλογενών. Εκθειάζουν τον μπέη της Μάνης, ζητούν βοήθεια για την Σχολή και διεύρυνση της προσπάθειας ώστε να επιστρέψουν οι Μούσες στην αρχαία τους κατοικία (αυτή είναι περιφραστικά η κωδική ονομασία της Επανάστασης). Η Αρχή επαινεί τον Περραιβό επειδή η φρόνησίς του «κατεπράϋνε τα επιπολάζοντα πνεύματα» (ο Φιλήμων συμπεραίνει ότι γράφτηκε τον Δεκέμβριο 1819), ο Δικαίος πανηγυρίζει και λέει ότι η «νέα δογματική συμφωνία εστάλθη στην Αρχή ίνα φημισθή αυτό το καλόν και θεάρεστον δόγμα εις όλον το Έθνος». Στις 15-3-1820 οι Μανιάτες αναγνωρίζουν την προσφορά του Περραιβού και τιμητικά τον ανακηρύσσουν «συμπολίτη Σπαρτιάτη». Οι της Καλαμάτας πρόκριτοι αναγνωρίζουν στον Περραιβό αντίστοιχη προσφορά με τους Μανιάτες. H Αρχή στέλνει γράμμα προς τους τρεις Μανιάτες, επαινώντας τους για την συμφωνία, υπενθυμίζοντάς τους ότι δεν πρόκειται για κούφια λόγια, φιλοτιμώντας τους να την τηρήσουν, παροτρύνοντάς τους να παρακινήσουν και τις άλλες οικογένειες να ενωθούν, και πληροφορώντας τους ότι «διορίσθη εξ ημών Γενικός Έφορος εις τας υποθέσεις της Φιλικής Εταιρίας ο σεβαστός ανήρ Αλέξανδρος Υψηλάντης» στον οποίο οφείλουν τώρα πίστη και υπακοή. Ποια είναι η σχέση Περραιβού-Υψηλάντη;

Στις 15-6-1820 ο Υψηλάντης στέλνει γράμμα στον Περραιβό που βρίσκεται στην Κωνσταντινούπολη. Του μιλάει με οικειότητα που δείχνει μεγάλη εμπιστοσύνη ή / και προγενέστερη γνωριμία. Του στέλνει επιστολή για τον Πετρόμπεη, με τον οποίον ο Περραιβός πρέπει πάντα «να συνακούεται, να συσκέπτεται, να τον ενθαρρύνη και να συμπράττη» και στο υστερόγραφο του γράφει «Φανέρωσόν μοι πώς λέγεται κοινώς ο Παρνασσός». Η μακρά και στενή σχέση του Περραιβού με τους Σουλιώτες και τους Μανιάτες τον καθιστά έναν ειδήμονα στο στρατιωτικό φροντιστήριο και στον επιτελικό σχεδιασμό. Παρότι ο Περραιβός δεν είναι ο κατ’ εξοχήν στρατιωτικός ηγέτης, ο Υψηλάντης θα τον χρίσει αρχηγό των Ηπειρωτικών όπλων, αφού στο «Σχέδιον Γενικόν» κρίνεται ότι η παρουσία των Υψηλάντη και Παπαφλέσσα στον Μωρηά εξασφαλίζουν την πειθαρχία Σπάρτης και Πελοποννησίων. Στις 24-10-1820 (λίγο μετά το Ισμαήλ) ο Υψηλάντης γράφει στον Περραιβό ότι η παρουσία του στην Πελοπόννησο δεν ισχύει: «άλλαξα τα σχέδια, θα ανοίξω δρόμο προς εσάς χτυπώντας τις πρώτες επαρχίες, εσύ κινήσου στις 11 Νοεμβρίου». Στις 15-12-1820, αφού ο Περραιβός είχε -κατά τα λεγόμενά του- περάσει από την Σερβία, την Μολδοβλαχία και την Ρωσική Βεσσαραβία, αφού είχε συναντηθεί με τον Υψηλάντη στην Οδησσό και στο Ισμαήλ, ο Υψηλάντης του έγραφε ανήσυχος ότι όλα είναι έτοιμα από τους Εφόρους της Κων/πολης. Του έλεγε να λάβει τα αναγκαία, να πάει στην Πελοπόννησο και να τον ενημερώσει αμέσως σε ποια κατάσταση βρίσκονται τα της Λακωνίας και τα των γειτνιαζόντων μερών πράγματα. «Όπου είναι ο Περραιβός, βλέπω τον εαυτό μου παρόντα» τόνιζε ο Υψηλάντης. Όμως ο Φιλήμων λέει σε διαφορετικό σημείο και με διαφορετική αφορμή, ότι την ίδια ακριβώς μέρα (15-12-1820) ο Περραιβός έγραφε από την Ύδρα ότι αντιμετωπίζει την γνωστή απροθυμία προσχώρησης στην Επανάσταση. Οι υδραίικες δικαιολογίες ήταν ότι χωρίς τον Καποδίστρια και χωρίς καταστροφή του οθωμανικού στόλου δεν επρόκειτο να κινηθούν. Η σχέση Περραιβού-Υψηλάντη φαίνεται όντως προκαθορισμένη. Υπό τις διαταγές του Υψηλάντη, ο Περραιβός συνεχίζει την εταιρική του δράση πάνω στον προγενέστερο άξονα. Το κατά πόσον η δράση αυτή είναι «καποδιστριακή», θα φανεί όταν εξετάσουμε την ανάδειξη του Υψηλάντη. Τώρα θα εξετάσουμε κατά πόσον είναι «καποδιστριακή» η σχέση Περραιβού-Πετρόμπεη και γενικότερα η σχέση Πετρόμπεη-Φιλικής.

Δεν γνωρίζουμε την ακριβή (πρώτη;) ημερομηνία συνάντησης Περραιβού-Πετρόμπεη, ούτε αν αυτή είχε χαρακτήρα κατήχησης. Μάλλον δεν είχε και προφανώς σχετιζόταν με την κρίση εντός της Εταιρείας. Από την απάντηση του Καποδίστρια προς τον Πετρόμπεη (13-4-1820 κατά τον Κανδηλώρο, δηλαδή, μια μέρα μετά την ανάδειξη του Υψηλάντη σε Γενικό Έφορο, 20-3-1820 κατά την εφημερίδα «Νέα Ημέρα» της Τεργέστης του 1901, 20-2-1820 κατά τον Arsh, που ισχυρίζεται ότι γράφτηκε τον Ιανουάριο), μαθαίνουμε ότι ο Πετρόμπεης έγραψε δυο φορές στον Καποδίστρια: 20-11-1818 και 3-8-1819. Σχετίζονταν αμφότερες με την παρουσία του Περραιβού; Φαίνεται πολύ πιθανό, αν όχι βέβαιο. Οι δυο επιστολές σώζονται στα ρωσικά αρχεία σε γαλλική μετάφραση και έχουν δημοσιευτεί ολόκληρες από τον Arsh. Στην πρώτη επιστολή ο Μαυρομιχάλης και οι Μανιάτες ζητούν συνδρομή για την ίδρυση Σχολείου και αναφέρουν ότι «όλα τα επιφανή πρόσωπα … δεν θέλουν άλλο από το να δουν τα παιδιά τους να ανατρέφονται κατά τις εντολές της ιερής θρησκείας μας και να μελετούν την φιλολογία και τις επιστήμες« [Arsh, Ο Ιωάννης Καποδίστριας στην Ρωσία, σ. 333]. Στην δεύτερη επιστολή ο Πετρόμπεης εκφράζει την ελπίδα ότι ο Καποδίστριας δεν θα αφήσει χωρίς προστασία την Σπάρτη που ήταν κάποτε διάσημη για τις Μούσες της. Επαναλαμβάνει ό,τι είπε στην πρώτη επιστολή, πως η Θεία Πρόνοια τού δίνει -μέσω της θέσης του- την δυνατότητα να φέρει πίσω στην Πατρίδα το Χρυσόμαλλο Δέρας των πολυπόθητων Μουσών. Εκφράζει την ικανοποίηση για την άφιξη στην Μάνη του λάτρη των Μουσών Περραιβού και ζητά από τον Καποδίστρια να ακούσει όσα έχει να του μεταφέρει ο απεσταλμένος του (Καμαρινός), επειδή έχει όλη την καλή διάθεση να θέσει τον εαυτό του στην υπηρεσία του έθνους, όμως βρίσκεται στο σκοτάδι και ζητά την συμβουλή του για το πώς θα εξυπηρετήσει το κοινό καλό [Arsh, Ο Ιωάννης Καποδίστριας στην Ρωσία, σ. 194, 230, 335. Ως ημερομηνία της επιστολής δίνεται η 1-8-1819]. Αν οι ημερομηνίες των δυο επιστολών είναι σωστές (η δεύτερη επιστολή χαρακτηρίζεται «πρώτη» στα γαλλικά και αντίστροφα), τότε φαίνεται πιθανό ότι η πρώτη γράφεται για να παραδοθεί στην Κέρκυρα, όχι στην Ρωσία. Στην περίπτωση αυτή κάποιος ειδοποιεί τον Πετρόμπεη για το ζήτημα που θα θέσει ο Καποδίστριας και αυτός σπεύδει να δώσει την διαπίστευσή του. Από την παράμετρο «Καμαρινός» φαίνεται ότι το θέμα δεν κλείνει οριστικά. Στην απάντηση του 1820 ο Καποδίστριας λέει ότι παρεξήγησε ο Πετρόμπεης τον χαρακτήρα της Εταιρείας των Φιλομούσων. Ότι δεν κρύβει πίσω της μια μυστική Εταιρεία, άρα δεν στοχεύει σε Επανάσταση, παρά μόνον σε πνευματική αναγέννηση. Ότι ραδιούργοι του δημιούργησαν εσφαλμένες ιδέες. Του συστήνει να σχετίσει το Σχολείο αποκλειστικά με τον Πατριάρχη, να το θεωρήσει ως παράρτημα της Εκκλησίας που στοχεύει μόνον στην θρησκευτική και επιστημονική εκπαίδευση των νέων Σπαρτιατών και να προσλάβει δασκάλους όπως ο Περραιβός, τον οποίο γνωρίζει [ως άξιο δάσκαλο] από την Κέρκυρα [το 1803]. Ο «δάσκαλος» έχει συμβολική και όχι κυριολεκτική σημασία. Αυτό είναι μεν αυταπόδεικτο, επιβεβαιώνεται όμως και στην αλληλογραφία της Αρχής προς τον Περραιβό. Ιδιαίτερη αξία της επιστολής του Καποδίστρια προς τον Πετρόμπεη έχει το εξής σημείο:

Η Πατρίς ευρίσκεται υπό την Οθωμανικήν κυριαρχίαν. Υπό αυτήν σας διατάσσει ο Θεός να την υπηρετήσετε και πρέπει να υπακούσητε εις την θέλησιν του Υψίστου. Πάσα δε άλλη υποβολή είναι απατηλή και το σύνθημα επικινδυνωδεστάτης εξάψεως των παθών. [Κανδηλώρος, Η Φιλική Εταιρία 1814-1821]

Ο Κ. Θ. Δημαράς έγραφε το 1962 στον πρόλογο της «Αυτοβιογραφίας»: «Γεγονός είναι ότι ο Καποδίστριας, όπως και ο Κοραής, αν και για άλλους λόγους, εστάθηκε αντίθετος και στης Φιλικής Εταιρείας την οργάνωση και στου Αγώνα την έκρηξη. Άσχετα αν ευφάνταστοι ιστορικοί όπως ο Κανδηλώρος μπόρεσαν να εξαγάγουν από το ίδιο τούτο Υπόμνημα συμπεράσματα αντίθετα…» Είναι περίεργο που ο Κ. Θ. Δημαράς δεν επικαλέστηκε αυτό το σημείο του Καποδίστρια προς τον Πετρόμπεη για να ισχυριστεί πως ο Καποδίστριας ήταν ο ορκισμένος διώκτης των Επαναστάσεων και ο συγγραφέας της Πατρικής Διδασκαλίας. Γιατί δεν συνδύασε τις παραπάνω φράσεις με την πρόσκαιρη σκέψη του τσάρου (μετά την ανάκριση του Γαλάτη – την σκέψη καταγράφει στο υπόμνημα ο Καποδίστριας), να ενημερώσει τον Σουλτάνο για την ύπαρξη της Φιλικής Εταιρείας, κάτι που οδήγησε τον Καποδίστρια να ειδοποιήσει τους Έλληνες της Μολδοβλαχίας και της Οδησσού να αποφεύγουν τους «ταραχοποιούς» εταιριστές. Και γίνεται ακόμα πιο περίεργο, από το ότι ο Κανδηλώρος κάθε άλλο παρά καποδιστριακό δάκτυλο βρίσκει στην δική του «Φιλική Εταιρία» το 1926. Το αντίθετο. Άξονας του Κανδηλώρου είναι η παρανοϊκή εθνική ιστορία. Η ελληνόφωνη χριστιανική Επανάσταση: μια Εταιρεία των Σκουφά-Τσακάλωφ-Ξάνθου εργάζεται ενάντια στην Ιερά Συμμαχία, ενώ η τελευταία εγγυάται την ακεραιότητα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Στο περιθώριο αυτής, Κοραής και Καποδίστριας συνεργάζονται αρμονικά υπέρ της πνευματικής αναγέννησης των Ελλήνων.

Αυτά είναι τα τεράστια κενά της εθνικής ιστορίας. Όσο για τον Καποδίστρια, χωρίς να γνωρίζουμε τον ιδιαίτερο λόγο που μιλάει έτσι στον (αμφιρρέποντα;) Πετρόμπεη, του υπενθυμίζει με έμφαση ότι η υπό έγερση «πατρίδα» υποδουλώθηκε από τους Οθωμανούς, όχι από τους Ρωμαίους του Μούμιου ή τους Μακεδόνες του Φιλίππου και του Αλεξάνδρου, όπως η πλευρά του Κοραή λέει φωναχτά μέσα στο εταιρικό δίκτυο. [Αντίστοιχα θα του πει ο Υψηλάντης μόλις αναλάβει. Θα τον συγχαρεί για την μανιάτικη συμφωνία και θα του θυμίσει ότι επί 4 αιώνες διέσωσε το πνεύμα των αθανάτων ημών προγόνων]. Ο Κανδηλώρος γράφει εν θερμώ, για να αποκαταστήσει τον χαρακτήρα της χριστιανικής έγερσης των Ελλήνων τον οποίο έχει αμφισβητήσει ο «κομμουνιστής Κορδάτος». Γι’ αυτό προσπαθεί και να διορθώσει τον Φιλήμονα, που μέσω του Αναγνωστόπουλου έχει αφήσει ανοιχτή μια χαραμάδα καποδιστριακή, αλλά και να υπερασπιστεί ξανά τον Υψηλάντη ο οποίος βάλλεται από την μαρξιστική ιστορία. Η τεράστια, δηλαδή, αντίφαση του Κανδηλώρου ξεκινά από το ότι βλέπει την Επανάσταση και χριστιανική, και πολιτικά εθνική· και να πηγάζει «εκ της μέσης τάξεως», και να καταδιώκεται από τον επίσημο υπερασπιστή τον Ορθοδόξων, την Ρωσία, την οποία κρύβει πίσω από μια Ευρώπη «χριστιανικών ανακτοβουλίων». Η αντίφαση του Κανδηλώρου είναι ότι βλέπει τον Κορδάτο ως αντίπαλο του Κοραή. Χρησιμοποιεί τον δεύτερο για να εξουδετερώσει τον πρώτο, ισχυριζόμενος έμμεσα ότι ο Κοραής αγανάκτησε με τον ασυνεπή Ναπολέοντα [και οργάνωσε την Επανάσταση του 1821 με το δόρυ της «Αθηνάς»]. Ο Κανδηλώρος γράφει μετά την Μικρασιατική καταστροφή για να δικαιώσει το πνεύμα της Φιλικής του Π. Σέκερη, που τον Αύγουστο του 1821 εισηγήθηκε δημιουργία δημοκρατικού πολιτεύματος με στόχο την προσέγγιση με την Αγγλία. Ισχυρίζεται πως η Αγγλία είναι η δύναμη που βοήθησε την Ελλάδα να φτάσει στον θρίαμβο της συνθήκης των Σεβρών και ότι η μη πλήρης σύμπλευση της Ελλάδας με την Αγγλία της στέρησε την κατοχή ολόκληρης της λεκάνης της Αν. Μεσογείου, κάτι που ήταν επιδίωξη του Σκουφά και του Ξάνθου. Κι αν ο Κανδηλώρος δικαιολογείται στην σύγχυσή του, μη αντιλαμβανόμενος ότι η εθνική περίοδος Κ. Παπαρρηγόπουλου έληξε, τι μπορεί να πει κάποιος για την στάση του Δημαρά; Αν η επίθεση του Δημαρά στον Κανδηλώρο δεν αποτελεί πλήρη ιστορική σύγχυση, τότε αναδεικνύει τεράστια ταραχή. Μεταπολεμικά η «ιστορία Κορδάτου» αλλάζει. Ο αριστερός ή μαρξιστικός λόγος δεν εμφανίζεται καν ως τέτοιος. Αποσύρεται η ασυνάρτητη καρικατούρα της «ταξικής Επανάστασης«. Την διαδέχεται μια «Εθνική Επανάσταση» μ’ ένα «έθνος» διαφορετικό από το παραδοσιακό. Γι’ αυτό, όσοι από τους επαναστάτες της παράδοσης είχαν επιλέξει την μεταμφίεση ή έκαναν αντίθετες δηλώσεις με σκοπιμότητα, εσύροντο από τους νεομαρξιστές στο στρατόπεδο της νεωτερικότητας. Μια τέτοια χαρακτηριστική περίπτωση είναι ο Αθανάσιος Ψαλίδας, τον οποίο ο Περραιβός κατονομάζει ως συν-εταίρο του από την εποχή του Ρήγα.

Ποιος είναι ο ορισμός της ελευθερίας του ανθρώπου για έναν χριστιανό; Αθανάσιος Ψαλίδας, «Αληθής ευδαιμονία ήτοι βάσις πάσης θρησκείας», Βιέννη, 1791 – Κι όμως, στον Ψαλίδα αποδίδουν πολλοί το έργο των κοραϊστών «Ελληνική Νομαρχία, ήτοι λόγος περί Ελευθερίας» που ορίζει την ελευθερία ως δυνατότητα του ανθρώπου να αρνηθεί τον Θεό. Η δυνατότητα όμως αυτή (αυτεξούσιον) είναι κατοχυρωμένη από τον Θεό. Έτσι προέκυψε η προβληματική κατάσταση του ανθρώπου. Ποια είναι η διαφρά; Η «Νομαρχία» στοχεύει σ’ ένα Νόμο του ΠΛΑΝΗΜΕΝΟΥ ανθρώπου ενάντια στον Θεό. Εφόσον ο Νόμος αυτός θα προέρχεται από τον λαό, η «ελευθερία» της Νομαρχίας είναι «η κατόπιν πλάνης και χωρίς δυνατότητα πραγματικής επιλογής οριστική και καθολική ανθρώπινη σκλαβιά». Υπάρχουν και κάποιοι που αποδίδουν την Νομαρχία στον Καποδίστρια. Πολύ περίπλοκη αποδεικνύεται η Ελληνική Επανάσταση.

Ο Δημαράς αναδιατάσσει την θεωρία Κορδάτου. Υιοθετεί το νέο, κοραϊκό έθνος στο κέντρο του οποίου εντάσσει και τον Ψαλίδα, στη γωνία του οποίου εντάσσει και τον Καποδίστρια· γι’ αυτό και τον φέρνει σε απολύτως επιθυμητά μέτρα. Αυτό που δεν έκανε εντύπωση, τόσο στον Κανδηλώρο, όσο και στον Δημαρά είναι το γεγονός ότι ο Καποδίστριας, ενώ καταβάλλει τόση προσπάθεια να πείσει ότι αποπέμπει τον Γαλάτη, δεν κάνει το ίδιο με τον Ξάνθο. Δεν προσπαθεί να αξιοποιήσει την θρυλική επίσκεψη του Ξάνθου για να κατακεραυνώσει πάλι την Φιλική και να πει πόσο άσχετος είναι ο ίδιος μαζί της. Ο Καποδίστριας δεν αρπάζει την ευκαιρία που του δίνει η επίσκεψη του Ξάνθου. Είναι η επίσκεψη στην οποία «του προσφέρουν την Εταιρεία και αυτός την αρνείται». Και αυτό, όταν τον Ιανουάριο του 1820 ο Καποδίστριας α) ζητά από τον πρόξενο Πίνη να εντοπίσει τους Αναγνωστόπουλο και Ξάνθο που βρίσκονται στην Μολδοβλαχία και μαζεύουν χρήματα, καπηλευόμενοι το όνομα της Φιλομούσου Εταιρείας. Ο Πίνης πρέπει να τους πει να περιοριστούν χωρίς υπερβάσεις στα όρια της θέσης τους β) ζητά από τον καθηγητή (και παλιό συμφοιτητή του) Βαρδαλάχο να διαψεύδει όσους κατονομάζουν τον Καποδίστρια ως αρχηγό μυστικής οργάνωσης, χρησιμοποιώντας ακόμα και την επιστολή του αυτή. Στην απάντησή του ο Πίνης εμφανίζει υπερβάλλοντα ζήλο κατά των Ξάνθου και Αναγνωστόπουλου. Κρίνει σκόπιμο να επαναλάβει προς τον Καποδίστρια και τον σκοπό της Εταιρείας που ο τελευταίος ίδρυσε: «για να αποκρύψουν τον αληθινό σκοπό τους, ίσως χρησιμοποίησαν την Εταιρεία των Φίλων των Μουσών, μια οργάνωση, αποκλειστικός σκοπός της οποίας είναι η διάδοση του διαφωτισμού στην Ελλάδα». Τις επιστολές δημοσιεύει ο Γκριγκόρι Αρς, ο οποίος δεν δημοσιεύει την απάντηση του Καποδίστρια στον Πετρόμπεη. Ενώ ο Arsh ερμηνεύει τις επιστολές του Καποδίστρια ως πρόθεση να απεμπλακεί το όνομά του από την Εταιρεία, δεν αναρωτιέται γιατί δεν αξιοποιεί ο Καποδίστριας την «άρνησή του» προς τον Ξάνθο. Σημαντικότατο σημείο της επιστολής προς τον Πίνη είναι το εξής: «… μου είναι γνωστή σε όλες τις λεπτομέρειες η σκανδαλώδης και εγκληματική ιστορία του άτυχου συντρόφου τους κ. Γαλάτη«. Αυτά τα γράφει το 1820. Το 1826 στο υπόμνημα γράφει ότι μόλις προ διετίας έμαθε τον θάνατο του Καμαρινού και ότι έχει ακουστά πως την ίδια κατάληξη είχε ο Γαλάτης. Αυτό το ψέμα του Καποδίστρια ίσως δεν το πρόσεξε ο Δημαράς. Είναι όμως βέβαιο ότι ο Αρς είχε προσέξει πολύ καλά την κατά Δημαρά «ειλικρινή αυτοβιογραφία» και ουδέν είχε να παρατηρήσει. Όλα αυτά πρέπει κανείς να τα έχει υπόψιν, για να βγάλει συμπεράσματα ως προς ένα άκρως πολύπλοκο ιστορικό παρελθόν μέσα από τις καταγραφές ιστορικών που συχνά μπλέκουν ακόμη περισσότερο τα πράγματα.

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ

Advertisements
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

6 Responses to ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1819 ΣΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821 (6ο μέρος)

  1. Παράθεμα: ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1819 ΣΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821 (5ο μέρος) | Το καραβάκι της ιστορίας

  2. Παράθεμα: ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1819 ΣΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821 (7ο μέρος) | Το καραβάκι της ιστορίας

  3. Παράθεμα: Ο προ-επαναστατικός Καποδίστριας, 1814-1821 (β΄ μέρος) | Το καραβάκι της ιστορίας

Γράψτε απάντηση στο Αβερράνδος Ακύρωση απάντησης

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.