ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1819 ΣΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821 (3ο μέρος)

ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΑΠΟ ΤΟ 2Ο ΜΕΡΟΣ

3. «Παρατηρήσεις πάνω στα μέσα βελτίωσης της τύχης των Ελλήνων» (Κέρκυρα, 1819)

Η Επιστολή δημοσιεύεται επίσης στο «Αρχείον Ιωάννου Καποδίστρια» (1985, Τόμος Στ΄), στα γαλλικά και σε ελληνική μετάφραση. Ο Καποδίστριας μπαίνει άμεσα, χωρίς πρόλογο, στο θέμα. Στην πρώτη παράγραφο -καλυμμένα πάντα- αναφέρεται στις αποτυχημένες επαναστατικές προσπάθειες που προηγήθηκαν, στην «αληθινή πορεία» της ελπιδοφόρας Φιλικής Εταιρείας και στο πώς αυτή θα επιτύχει τον εθνικό στόχο: «με οδηγό τις αρχές του Ευαγγελίου». Ταυτόχρονα περιγράφει και την έννοια της αδελφότητας εντός της Φιλικής: «Είμαστε όλοι αδέλφια – συγκροτούμε έθνος [πολιτικό, δηλαδή κράτος] χωρίς όμως να παρεκκλίνουμε καθόλου από την ηθική της αγίας μας θρησκείας».

[Η δική του Φιλόμουσος Εταιρεία την οποία κάποιος μπορεί να ισχυριστεί ότι εννοεί, δεν ταιριάζει ούτε με το προηγούμενο νόημα, ούτε με τους αποδέκτες, οι οποίοι, άλλωστε, γνωρίζουν ότι το προσωπείο της Φιλικής είναι κι αυτό φιλεκπαιδευτικό. Εκτός κι αν η Φιλόμουσος Εταιρεία δεν είναι όπως ο ίδιος την περιγράφει, αποτελεί δηλαδή την βιτρίνα άλλης Εταιρείας, οπότε, ο Καποδίστριας μιλάει για την μια και μοναδική Εταιρεία με τις δυο όψεις.]

Στην δεύτερη παράγραφο χαρακτηρίζει «αυθαίρετο ή ευκαιριακό» το σύστημα που ενδέχεται να μπολιάσει τον ηθικό και χριστιανικό πολιτισμό και καλεί τους Έλληνες να το αποφύγουν. Ποιο είναι αυτό; Από όσα λέει στην τελευταία παράγραφο της πρώτης σελίδας και από τα κράτη που προτείνει στη συνέχεια ως παραδείγματα προόδου και ελευθερίας φαίνεται ότι εννοεί την Γαλλία και συγκεκριμένα τον Ναπολέοντα ο οποίος -το γνωρίζει και από μακρά προσωπική πείρα- υποκρινόταν τον φίλο και συνδιοργανωτή της Ελληνικής Επανάστασης από την περίοδο της εκστρατείας του στην Αίγυπτο μέχρι την συντριβή του στην Ρωσία. Ήταν -μάλιστα- η ήττα του Ναπολέοντα αυτή που έδωσε και πάλι το έναυσμα στην Εταιρεία να δράσει, ενώ, η νίκη του Βοναπάρτη επί του Αλέξανδρου το 1807 είχε προκαλέσει τον τερματισμό της επαναστατικής πορείας και την αποστολή του Καποδίστρια στην Ρωσία (για τον ίδιο λόγο έφυγε λίγο πριν και ο μητροπολίτης Ιγνάτιος). Συνεπώς, ο Καποδίστριας, όπως το ξεκαθαρίζει και πιο κάτω, αναφέρεται στο «φιλελεύθερο σύστημα», δηλαδή στην κοσμικοποίηση του κράτους που θέλει να νομιμοποιηθεί μέσα από το κοινοβουλευτικό σύστημα διακυβέρνησης, και τα «δικαιώματα του ανθρώπου και του πολίτη» όπως αυτά πρωτοκαθορίστηκαν το 1789 και εφαρμόζονται από τον Ναπολεόντειο Κώδικα του 1804. Εκεί περιγράφεται για πρώτη φορά σε μια χριστιανική κοινωνία η κρατική οργάνωση που ορίζει τον άνθρωπο, το έθνος και τον νόμο τους εκτός του Θεού.

Ο Αστικός (ή Ναπολεόντειος) Κώδικας – Τυπογραφείο της Δημοκρατίας, Παρίσι, 1804. Το έργο ζωής του Ναπολέοντα, κατά τα λεγόμενά του. Συμβολικά απεικονίζει τον νέο τύπο κράτους στον οποίο η δικαιοσύνη δεν απορρέει από τον Θεό

Ο Καποδίστριας τονίζει τον κίνδυνο που προκύπτει, αν εφαρμοστεί το φιλελεύθερο πακέτο, απογυμνωμένο από τις χριστιανικές αρχές. Αν, φεύγοντας από τον οθωμανικό ζυγό, φύγουμε και από το Ευαγγέλιο για χάρη του φιλελευθερισμού, τίποτε καλό δεν έχουμε να περιμένουμε. «Η Εκκλησία πρέπει να είναι ο φύλακας του έθνους», τονίζει, εννοώντας ότι το ελκυστικό πακέτο του φιλελευθερισμού στοχεύει σε μια κρατική οργάνωση που θα περιθωριοποιήσει την Εκκλησία και θα μεταβάλλει το ήθος της κοινωνίας. Ο αναμφισβήτητος κοσμοπολιτισμός του Καποδίστρια έχει ως βάση την χριστιανική πίστη και αντιμάχεται τον κοσμοπολιτισμό που -σε εθνικό επίπεδο προς το παρόν- επιδιώκει την αποχριστιανοποιημένη κοινωνία. Έμμεσα δέχεται ως ομοειδή με την κυοφορούμενη Ελληνική Επανάσταση την Αμερικανική, απορρίπτει όμως την Γαλλική και τον «ναπολεόντειο» αστικό κώδικα. Πλούσιες είναι οι αναφορές του Καποδίστρια στο θέμα «μόρφωση των νέων» και στελέχωση του κράτους (που θα προκύψει) απ’ αυτούς τους νέους. Καίρια θέση έχει και η μόρφωση των κληρικών. Εδώ ο Καποδίστριας υπονοεί τον αντίστοιχο κίνδυνο με την κοσμική μόρφωση· να ξεστρατίσει ο κλήρος στον ντεϊστικό δρόμο που ακολούθησαν πολλοί διαφωτιστές (βλ. και περιπτώσεις Θεόκλητου Φαρμακίδη, Θεόφιλου Καΐρη).

Επιγραμματικά, το καποδιστριακό κείμενο λέει: Βαδίζοντας προς την Επανάσταση, δώστε προσοχή στις σειρήνες του φιλελευθερισμού και στην ανάδειξη των οπαδών του σε θέσεις ηγετικές. Πρέπει να προωθηθεί η κοσμική παιδεία, χωρίς αυτή να αντιβαίνει προς την χριστιανική πίστη. ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΕΞΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑ. ΜΟΝΟΝ Η ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΑΔΕΛΦΟΤΗΤΑ ΘΑ ΣΩΣΕΙ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΕΘΝΟΣ, ΟΤΑΝ ΑΥΤΟ ΘΑ ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΕΙ ΚΡΑΤΟΣ ΕΚΤΟΣ ΤΗΣ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ.

Τα εννοούσε όλα αυτά ο Ιωάννης; Μήπως ήταν ένα από τα πολλά κόλπα του διπλωμάτη; Μόνον η σύγκριση του κειμένου με το έργο του μπορεί να δείξει. Και μόνον η σύγκριση της ζωής του Καποδίστρια με την ζωή του Κοραή μπορεί να δείξει αν αμφότεροι ήταν αυτό που έλεγαν· χριστιανοί. Γνωρίζοντας περισσότερα για την Φιλική Εταιρεία, ίσως αντιληφθούμε γιατί το καποδιστριακό κείμενο λέει αυτά που λέει. Αυτό που αποτελεί εξόφθαλμη ένδειξη είναι η ημερομηνία του κειμένου. Τον Δεκέμβριο του 1820 ο οικουμενικός Πατριάρχης έγραφε στον μητροπολίτη Σαλώνων Ησαΐα: «Εχεμύθεια, αδελφέ, μεγίστη χρεία και προφύλαξις περί παν διάβημα. οι γαρ χρόνοι πονηροί … Η του παπα Ανδρέα πράξις πατριωτική μεν τοις γινώσκουσι τα μύχια … Κρύφα υπερασπίζου αυτόν εν φανερώ δε άγνοιαν υποκρίνου … Άσπασον συν ταις εμαίς ευχαίς τους ανδρείους αδελφούς, προτρέπων εις κρυψίνοιαν διά τον φόβον των Ιουδαίων. Ανδρωθήτωσαν ώσπερ λέοντες και η ευλογία του Κυρίου κρατυνεί αυτούς εγγύς δε έστι του Σωτήρος το Πάσχα Αν το 1821 η Ανάσταση υπονοεί την Επανάσταση, είναι τελείως αδύνατον η ημερομηνία του καποδιστριακού κειμένου το 1819 να μην υπονοεί το ίδιο. Στις 6-4-1819 έπεφτε το Πάσχα των Ορθοδόξων.

Η εκατονταετηρίδα της ένταξης των Επτανήσων στην Ελλάδα (1864-1964) γιορτάστηκε και με ένα ιστορικό συνέδριο στην Ζάκυνθο. Εκεί όπου στα πιο δύσκολα χρόνια της Επανάστασης (1825-27) έγινε ορατή η έδρα της Φιλικής Εταιρείας (βλ. άρθρο περί Δ. Ρώμα), εκεί όπου ο φίλος του Υψηλάντη, Ρώσος αξιωματικός Pavel Pestel πίστευε ότι βρισκόταν προεπαναστατικά το ανώτατο συμβούλιο της Εταιρείας των επτά ιδρυτών, ο ακάματος Ελευθέριος Πρεβελάκης έκανε μια ανακοίνωση εξαιρετικής σημασίας. Η ανακοίνωση (συνέπεσε και με την επέτειο για τα 150 χρόνια από το έτος ίδρυσης της Φιλικής Εταιρείας) είχε ως τίτλο Η Εγκύκλια επιστολή του Καποδίστρια της 6 Απριλίου 1819. Περιλάμβανε το γαλλικό κείμενο, πολλά τεχνικά στοιχεία για το πότε, πού και υπό ποιες συνθήκες αυτό έγινε γνωστό, πολλά βιβλιογραφικά στοιχεία και έναν απαραίτητο σχολιασμό. Η πρωτοβουλία του Πρεβελάκη στην ονομασία του υπομνήματος (Εγκύκλια Επιστολή) είχε αντίστοιχη σημασία με αυτή του Μιχαήλ Λάσκαρι το 1940. Η διαφορά ήταν ότι η δεύτερη είχε υπερμεγέθη αστοχία και αυτό κάνει την επιτυχία του Πρεβελάκη ακόμη μεγαλύτερη, με δεδομένο ότι σε γενικές γραμμές οι ιστορικές απόψεις των δυο ταυτίζονταν. Η ερμηνεία που δίνει ο Κρητικός ιστορικός κυριαρχείται από τις γνωστές απόψεις. Ο Καποδίστριας το 1820 αρνήθηκε την προσφορά της Αρχής, η περίπτωση να ηγείται μυστικά ο Καποδίστριας δεν κατατίθεται ούτε ως υπόθεση εργασίας, ο όρος «Αυτοβιογραφία» γίνεται σιωπηρά δεκτός. Σε αρκετές περιπτώσεις ο Κρητικός ιστορικός αρκείται να παραθέσει -χωρίς σχόλια- διαμετρικά αντίθετες απόψεις για επί μέρους θέματα. Παρόλα αυτά, ο Ελ. Πρεβελάκης δείχνει ότι διαισθάνεται πως ο Καποδίστριας απευθύνεται στο έθνος από θέση «θεσμική». Η «εθνική επανάσταση» παγιδεύει, αλλά δεν παραλύει την σκέψη του. Ο Πρεβελάκης εντοπίζει -σωστά, χωρίς όμως να το ερμηνεύει- ότι ο κύκλος του Καποδίστρια αποφεύγει να επικαλεστεί το κείμενο του 1819, την εποχή που γραπτά υπερασπίζεται το καποδιστριακό έργο. Όταν καταπιάνεται με την εξήγηση του «αυθαίρετου συστήματος – système arbitraire», αναφέρει τους όρους «πολυεθνικό κράτος του γένους» και «πολυκρατικό κράτος του έθνους». Δεν έχει τόση σημασία ότι δεν βγαίνει κάποιο συμπέρασμα για τις προθέσεις του Καποδίστρια από αυτούς τους όρους. Σημασία έχει ότι τέθηκε η βάση ενός προβληματισμού. Η παγίδευση εκφράζεται καθαρότερα στις φράσεις που εξηγούν το πνεύμα του καποδιστριακού κειμένου: «Ο διαφωτισμός έπρεπε να αντλήση από τα φώτα της Ευρώπης και από την πολιτική της πείρα, συγχρόνως όμως έπρεπε να σεβαστή και να αξιοποιήση τη δύναμη της εκκλησίας. Η διαφώτιση έπρεπε να γίνη υπό την αιγίδα της». Αν ο κοραϊσμός πασχίζει να αποδείξει ότι οποιοσδήποτε μπορεί να επαναστατεί το 1800, εκτός από τον πολιτικό φορέα που καταργήθηκε το 1453 και έχει ως ακρογωνιαίο λίθο του την πολιτισμική σφραγίδα του υπερεθνικού χριστιανισμού, τότε η άποψη πως ο διαφωτισμός ξεκινάει στην Δύση από τους δυτικούς είναι απολύτως λογική. Κανείς χριστιανός (ορθόδοξος) δεν θα είχε λόγο να μιλήσει για πλατωνισμό τον 15ο αιώνα, κανείς χριστιανός (ορθόδοξος) δεν θα διαπίστωνε το 1204 ότι ο μοναδικός τρόπος για να σωθεί η κρατική υπόσταση του χριστιανισμού, ήταν να μεταβληθεί η δυτική στάση. Η παγίδευση που αναφέραμε ακολουθεί την κορυφαία παρατήρηση του Πρεβελάκη: την «φαινομενική ασυμφωνία ανάμεσα στην προσφώνηση και στο περιεχόμενο της επιστολής». Προς ποιους αυριανούς εξεγειρόμενους απευθύνεται κάποιος που τους προσφωνεί «Τέκνα της Αγίας Μητέρας μας Εκκλησίας – Fils de notre Sainte Mère Eglise«; Παρά το ότι ο σχολιαστής δεν συνδέει αυτή την προσφώνηση με την πρώτη φράση που ακολουθεί «Είμαστε όλοι αδέλφια – Nous sommes tous frères«, εντοπίζει την έννοια της αδελφότητας (της Εταιρείας) στην λέξη «association» που περιέχεται στη φράση «Cette association semble exister» (αυτή η σύνδεση / συνένωση / αυτός ο συνεταιρισμός φαίνεται να υπάρχει). Λέει μάλιστα ότι σαφέστερο υπαινιγμό για την Φιλική Εταιρεία περιέχει η φράση που ακολουθεί για την μόνη και αποκλειστική ασχολία που πρέπει να έχουν οι Έλληνες, την ηθική και φιλολογική εκπαίδευση (… c’est de l’éducation morale et littéraire …). Αυτές είναι οι παρατηρήσεις ενός ιστορικού που θεωρεί το καποδιστριακό κείμενο ως «αντίλογο προς το πρόγραμμα της Φιλικής Εταιρείας».

Ένα περιφερειακό έγγραφο που συνοδεύει την ανακοίνωση του Πρεβελάκη είναι μια αναφορά του Άγγλου πρόξενου Meyer της 20-5-1821. Ο Meyer συσχετίζει τις χριστιανικές αναφορές του Καποδίστρια με μορφές που θα λέγαμε ότι ανήκουν στον δυτικού τύπου χριστιανικό διαφωτισμό. Εκτιμά ότι δανείστηκε στοιχεία από τους Ιησουίτες και τους Πουριτανούς. Λέει ότι το έγγραφο ήταν προσχηματικό και το χρησιμοποιούσαν οι διευθύνοντες την Εταιρεία για να κρύβουν τους πραγματικούς σκοπούς τους, ιδιαίτερα με την συλλογή χρημάτων για την ίδρυση σχολείων.

Ως προς την πληρότητα της βιβλιογραφίας και την ιστορική ακρίβεια της λεπτής υπόθεσης ενός κειμένου του οποίου το πρωτότυπο παραμένει άφαντο, η παρουσίαση του Πρεβελάκη αποτελεί υπόδειγμα.

Ίσως το σημαντικότερο ερώτημα είναι «υπό ποια ιδιότητα και δικαιοδοσία απευθύνεται στους Έλληνες ο Καποδίστριας;». Θα επιχειρήσουμε μια απάντηση, που μένει να επιβεβαιωθεί από διάφορα στοιχεία. Με βάση τον χρόνο και το θέμα του το κείμενο είναι βαρυσήμαντο. Η καταφανής ιδιότητα είναι η αρχηγική του θέση στο ελληνικό έθνος. Ως προεξάρχων Εταίρος, ο Καποδίστριας έχει εκείνη την στιγμή μιαν άτυπη, αλλά κορυφαία θεσμική ιδιότητα: του εθνάρχη, του πολιτικού ταγού. Ταυτόχρονα, ο Καποδίστριας μιλά για τα «εκκλησιαστικά θέματα», για το ελληνικό πολιτισμικό οικοδόμημα. Φαινομενικά και ουσιαστικά απευθύνεται στο χριστεπώνυμο πλήρωμα, στο ποίμνιο του Θεού. Το 1819 ο Καποδίστριας εμφανίζεται ως πολιτικός και πνευματικός πατέρας των Ελλήνων, εξουσιοδοτημένος για το δεύτερο (ως ένα βαθμό τουλάχιστον) από τον Οικουμενικό Πατριάρχη Γρηγόριο Ε΄.

Στο κείμενο αυτό (που δεν παραθέτει αυτούσιο) ο Δαφνής δίνει άλλη ερμηνεία, πολύ πιο ουδέτερη για την σχέση (του επιδιωκόμενου) Κράτους-Εκκλησίας. Εμφανίζει παραλλαγμένα ή αποσιωπά τα βασικά στοιχεία (χριστιανισμός vs φιλελευθερισμός και επαναστατική ηγεσία / πορεία). Σαν να διάβασε άλλο κείμενο, ο Δαφνής δέχεται μεν ότι όσα λέει, σχετίζονται με την Επανάσταση, αλλά δεν προσπαθεί να εξηγήσει γιατί τα λέει όλα αυτά ο Καποδίστριας την συγκεκριμένη στιγμή και με τον συγκεκριμένο τρόπο «διασφάλισής του». Υποστηρίζει ότι αποτελούν την υλοποίηση της γραμμής που έθεσε ο τσάρος για τους Έλληνες στον Καποδίστρια. Υπάρχουν βέβαια και πολύ χειρότερες ερμηνευτικές εκδοχές.

Προσοχή στην εικονική πραγματικότητα της ιστορίας από τους «ουδέτερους»

Είναι το ίδιο γραπτό του Καποδίστρια που κρίνεται ως εξής από έναν σημερινό ιστορικό: Ορισμένοι έβλεπαν την εκπαίδευση και τον διαφωτισμό με την ευρύτερή τους έννοια, σαν κλειδί για την απελευθέρωση της Ελλάδας: αφήστε να μπουν νέες ιδέες και με τον καιρό οι παλιές θα σβήσουν και μια νέα κοινωνία θα αναδυθεί. Ο Ιωάννης Καποδίστριας, μετέπειτα πρώτος κυβερνήτης της Ελλάδος, υποστήριζε θερμά αυτήν την ιδέα. Στις «Παρατηρήσεις περί των μέσων βελτίωσης της μοίρας των Ελλήνων», που έγραψε το 1819, υποστήριζε ότι η εκπαίδευση, στα χέρια μιας αναμορφωμένης και καλύτερα χρηματοδοτούμενης εκκλησίας ήταν ο μόνος δρόμος προς την παλιγγενεσία του Έθνους. … Αλλά αυτή η βαθμιαία προσέγγιση για τους περισσότερους Έλληνες δεν ήταν αρκετή. Ακόμη και για τον αμόρφωτο Κολοκοτρώνη το μήνυμα των ιδεών που πήγαζαν από την Γαλλία ήταν ήδη ξεκάθαρο. [The Greek War of Independence, κλείσιμο 2ου κεφαλαίου]

Ο αρχικός τίτλος που βλέπουμε εδώ (2001) αργότερα έγινε υπότιτλος. Μετονομάστηκε σε «The flame of freedom» και κυκλοφόρησε με αυτό τον τίτλο στα ελληνικά. Από τον 19ο αιώνα η αγγλική ιστοριογραφία είχε βαλθεί να αποδείξει ότι «ο πόλεμος» έγινε για να ανεξαρτητοποιηθούν οι Γραικοί (όχι μόνον από την Πύλη αλλά και) από το Οικουμενικό Πατριαρχείο.

Η κύρια μάχη του 21 ήταν διεθνής. Συγκρούονταν ο υπερεθνικός χριστιανισμός και ο αντίστοιχος αντίπαλός του. Γι’ αυτό και ουδέτεροι συγγραφείς της Επανάστασης δεν υπάρχουν μέχρι και σήμερα, ακόμα κι αν η διάσταση αυτή δεν είναι συνειδητή. Υπάρχουν περισσότερο ή λιγότερο αντικειμενικές προσεγγίσεις, είτε ελληνόγλωσσες, είτε ξενόγλωσσες. Όμως, λίγα από τα σημερινά βιβλία έχουν ξεδιάντροπα προπαγανδιστικό χαρακτήρα στο σύνολο της Επανάστασης. Ένα απ’ αυτά περιέχει το παραπάνω απόσπασμα. Όχι μόνον δεν εξηγεί ο συγγραφέας πότε, πού, τι και γιατί ο Καποδίστριας γράφει, όχι μόνον τα αντιστρέφει μέσα στο πλαίσιο μιας αντίστροφης ανάγνωσης του διαφωτισμού, αλλά αντιστρέφει και τον Κολοκοτρώνη, χρησιμοποιώντας τον ως μοχλό της συνολικής του προσπάθειας. Παραθέτοντας στη συνέχεια την μισή φράση του για την Γαλλική Επανάσταση, παριστά τον γέρο του Μωρηά, που πριν το 21 πολεμούσε έχοντας το «Χ» στην σημαία του (Χριστός), ως τον πλέον ένθερμο οπαδό των Βολταίρου-Κοραή. Αυτό που λέει ο διωκόμενος από τους υποστηρικτές του φιλελευθερισμού Κολοκοτρώνης είναι ότι μετά την Γαλλική Επανάσταση οι λαοί έγιναν πιο δυσκολοκυβέρνητοι, επειδή για πρώτη φορά αμφισβήτησαν μαζικά την ελέω Θεού διακυβέρνηση. Και πέρα απ’ αυτό, ξεκαθαρίζει την διαφορά με το 1821, λέγοντας ότι η Γαλλική εξέγερση δεν είναι καν Επανάσταση. Είναι εμφύλιος πόλεμος. Ο David Brewer στο βιβλίο του που κυκλοφορεί και στα ελληνικά από τις εκδόσεις «Ενάλιος» (μετάφραση Τιτίνας Σπυρελάκη) δεν ακολουθεί απλώς μερικές από τις αντιφάσεις του Δαφνή. Συνοψίζει και ανανεώνει όλη την ωμή προπαγάνδα του 19ου αιώνα (Κοραή, Thiersch, Bartholdy, Finlay, …) μαζί και του 20ου, που δημιουργήθηκε για να συνδέσει ένα ρευστό επαναστατικό αποτέλεσμα και μια επιθυμητή κρατική προοπτική με μια ανύπαρκτη επαναστατική πρόθεση. Διαβάζοντας όποια πηγή θέλει και ερμηνεύοντάς την όπως θέλει, αντικαθιστά και τον δις φυλακισμένο «ρωσόφιλο» Κολοκοτρώνη με τον γαλλο-τρικολόρ Κολοκοτρώνη. Πρέπει να θυμηθούμε την αυτοπρόσωπη παρουσία του Brewer στο θρυλικά αντιεπιστημονικό, τηλεοπτικό «1821» του ΣΚΑΪ (2011) και την διάχυση της ίδιας άποψης για τον Καποδίστρια από συγκεκριμένους πανεπιστημιακούς. Πρέπει επίσης να ξέρουμε ότι βασικές ατάκες του σεναρίου προέρχονταν από το βιβλίο του Brewer. Έτσι έχουμε μια πληρέστερη εικόνα του πόσο ψευδής είναι η ιστορία στην Δύση και ότι -παρά τις προσπάθειες- η ελληνόγλωσση ιστορία διαθέτει λιγότερο προβληματικές προσεγγίσεις, πλην ίσως του Καποδίστρια, ο οποίος συνεχίζει να αποτελεί έναν δισεπίλυτο γρίφο· τόσο για τους ιδεολογικά αγκυλωμένους αναλυτές, όσο και για τους ένθερμους υποστηρικτές του (βλ. π.χ. την προσέγγιση του Grigori Arsh για την παρουσία του Καποδίστρια στην Κέρκυρα και την εξήγηση που δίνει η Ελένη Κούκκου για το ταξίδι στην Κέρκυρα, το υπόμνημα και την «άρνηση» του Καποδίστρια να ηγηθεί της Φιλικής Εταιρείας). Ένα κομμάτι της ψευδούς ιστορίας ονομάζει τον Καποδίστρια «εχθρό του λαού» και «φωτοσβέστη», ενώ μια άλλη εκδοχή τον ονομάζει «άνθρωπο της παιδείας» που βρίσκεται εκτός επαναστατικού κύκλου, γιατί οι Επαναστάσεις γίνονται «από τον λαό για τον λαό». Το παράδειγμα του Brewer αναδεικνύει ένα ακόμα παράδοξο: γιατί το «τοπικού ενδιαφέροντος» (γλωσσικά εθνικό) 1821 που φιλοδοξεί μόνο να δημιουργήσει ένα κρατίδιο στα όρια της αρχαίας Αθήνας-Σπάρτης εξακολουθεί μέχρι σήμερα να απασχολεί τόσο πολύ την Δύση;

Η επιστολή του Καποδίστρια θα πρέπει να κριθεί σε σχέση και με άλλα κείμενα του ιδίου, όπως το Υπόμνημα της 17-7-1821 σχετικά με την «τύχη της Ελλάδας» και τα υπομνήματα που υπέβαλε στον τσάρο ως τα μέσα του 1822. Επιλέγουμε έναν άλλο δρόμο, ο οποίος είναι μακρύτερος, αλλά έχει πολύ περισσότερο ενδιαφέρον, αφού δεν περιορίζεται στην αποτίμηση των λόγων, αλλά στην συνεχή αντιπαράθεση λόγων και έργων· όχι τόσο γνωστών· του Καποδίστρια και όχι μόνον.

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ

 

Advertisements
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

2 Responses to ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1819 ΣΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821 (3ο μέρος)

  1. Παράθεμα: ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1819 ΣΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821 (2ο μέρος) | Το καραβάκι της ιστορίας

  2. Παράθεμα: ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1819 ΣΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821 (4ο μέρος) | Το καραβάκι της ιστορίας

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

w

Σύνδεση με %s